Anasayfa / Manşet / TRT ENERJİ PAYI YASAL DAYANAKLARI VE YILLARA GÖRE ORANLARI/Abdullah ÇAVUŞ

TRT ENERJİ PAYI YASAL DAYANAKLARI VE YILLARA GÖRE ORANLARI/Abdullah ÇAVUŞ

Son yıllarda
ülkemizde sık sık tartışma konusu yapılan konulardan birisi de nihai
tüketicilerce elektrik faturaları üzerinden ödenen TRT payı olmaktadır.

Bu
payın yasal olup olmadığının yanında TRT’nin diğer televizyon kurumları gibi
gelirini kendisinin temin etmesi gerektiği yönünde tartışmalar uzayıp
gitmektedir.

Bununla
birlikte tüm dünyada TRT benzeri yayıncılık yapmakla görevlendirilmiş kamu
kurumları bulunmaktadır. Keza bu kamu kurumlarının finansmanı ise kamusal
kaynaklarla sağlanmaktadır.

TRT
benzeri kurumların finansmanı konusunda Dünya örnekleri ayrı bir yazımızın
konusu olacaktır. Bu yazımızda TRT enerji payının yasal dayanakları ve yıllar
itibariyle oranları konusunda bilgilendirme yapmaya çalışacağız.

Bilindiği
üzere, Türkiye’nin kamu yayıncılığı yapmakla görevlendirilen tek yayın kuruluşu
olan TRT, halkın geri bildirimine önem veren açık, dinamik, üretken ve en
önemlisi cumhuriyet ilkelerine bağlı, tarafsız yayıncılığı hedef edinmiş olan
ve ülkemizin tamamına yayın yapabilen Anayasamız ve 2954 sayılı TRT Kurumu
yasası ile Kamu Hizmeti Yayıncısı olarak görevlendirilmiş olan bir kurumdur.

Kamu
Hizmeti Yayıncılığı, “Halk için yapılan, halk tarafından finanse edilen ve
halk tarafından kontrol edilen” yayıncılıktır. Bu tanım kamu yayın
kuruluşları ile diğer (ticari-devlet) yayın kuruluşları arasındaki farkı da
ortaya koymaktadır.       

Anayasamızın
133. maddesi ve 2954 sayılı Kuruluş Kanunu ile idari ve mali özerklikle
donatılmış Kamu Hizmeti Yayıncısı kuruluş olarak görevlendirilmiş bulunan
Türkiye Radyo-Televizyon Kurumuna devamlı ve yeterli gelir sağlamak amacıyla
1984 yılında 3093 sayılı TRT Gelirleri Kanunu çıkarılmış bulunmaktadır.

Anılan
kanun hükümlerine göre iki temel gelir kaynağımız bulunmaktadır. Bunlar nihai
tüketicilere yapılan elektrik enerjisi satışları üzerinden lisans sahibi
üretici firmalar tarafından  tahsil
edilerek  TRT’ye aktarılan TRT Enerji
payı ve anılan kanun hükümleri gereği bandrole tabi tutulan cihazların
satışından önce bir defaya mahsusu olmak üzere , bu cihazları satanlar
tarafından ödenen bandrol ücretleridir.

3093
sayılı kanunun enerji payına ilişkin maddeleri aşağıdaki gibidir.

Amaç ve kapsam: (1)

Madde 1 – Türkiye Radyo – Televizyon
Kurumuna devamlı ve yeterli gelir kaynağı sağlamak amacıyla hazırlanan bu
Kanun; radyo, televizyon, video ve birleşik cihazlar ile görsel ve/veya işitsel
yayınları alabilen her türlü cihazlardan alınacak ücretler, elektrik enerjisi
hasılatından ayrılacak paylar ile çeşitli gelirlerin tahakkuk, tahsilat
işlemlerini kapsar

Gelirler:

Madde 2 – Türkiye Radyo – Televizyon
Kurumunun gelirleri şunlardır:

a) Radyo, televizyon, video ve birleşik
cihazlardan tahsil edilecek ücretler,

b) Elektrik enerjisi hasılatından bu
Kanuna göre ayrılacak paylar,

3093 sayılı kanun 4/c maddesi:

c) (Değişik : 9/7/2008-5784/11 md.)
Nihai  tüketiciye elektrik enerjisi
satışı yapan lisans sahibi tüzel kişiler, iletim, dağıtım ve perakende satış
hizmetlerine ilişkin bedeller hariç olmak üzere, elektrik enerjisi satış
bedelinin (sanayi sicil belgesine sahip sanayi işletmelerine yapılan elektrik
enerjisi satışı hariç) yüzde ikisi tutarındaki payı (Katma Değer Vergisi, diğer
vergiler, fon ve paylar ile benzeri kesintiler hariç) faturalarında ayrıca
gösterir ve bu kapsamdaki bedelleri Türkiye Radyo-Televizyon Kurumuna intikal
ettirirler.

Tahsilat:

Madde 5

c) (Değişik: 9/7/2008-5784/12 md.) Nihai
tüketiciye elektrik enerjisi satışı yapan lisans sahibi tüzel kişilerce, bu
Kanunun 4 üncü maddesinin (c) bendine göre hesaplanacak bedeller en geç
tahakkuku takip eden ikinci ayın yirmibeşinde Türkiye Radyo-Televizyon
Kurumunun göstereceği banka hesabına ödenir ve tahakkuk cetvelleri aynı süre
içinde Türkiye Radyo-Televizyon Kurumuna gönderilir.

Nihai tüketiciye elektrik enerjisi satışı
yapan lisans sahibi tüzel kişiler üçer aylık dönem bilânçoları kesinleştiğinde,
o dönemin ödemeleri ile bilançoya göre ortaya çıkacak farklar müteakip ayın
sonuna kadar taraflarca mutabakatı yapılarak tasfiye edilir.

Ödemelerin geciktirilmesi halinde, her
geçen ay ve kesri için, nihai tüketiciye elektrik enerjisi satışı yapan lisans
sahibi tüzel kişilere 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanunda öngörülen gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır. Kurum alacağı
9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerince takip ve
tahsil olunur.

Ülkemizdeki
Elektrik enerjisi üreticisi olan firmalar TRT payının tamamen kaldırılmasının
yanında TRT payı oranlarının düşürülmesi ve TRT payı matrahına ilişkin olarak
öteden beri çeşitli davalar açtıkları gibi, hükümet düzeyinde de lobi
faaliyetlerinde bulunmaktadırlar.

Nitekim
bu lobi faaliyetleri sonucu TRT enerji payı oranlarında önceki yıllara göre
ciddi oranlarda düşüşler sağlanmıştır.

Anılan
kanunun ilk haline göre nihai tüketicilere satış yapan lisans sahihi tüzel
kişiler tarafından bu satışlarının % 3,5 u oranında TRT’ye pay yatırılması
gerekmektedir.

Bununla
birlikte anılan oran Bakanlar Kurulunca değişik tarihlerde indirime tabi tutulmuştur.

Yıllara
göre TRT enerji payı oranları aşağıdaki gibidir.

1985-1988
Yılları arası                  %3,5

1988-1992
Yılları arası                  %1

1992-1999
Yılları arası                  %2

1999-2003
Yılları arası                  %3,5

2003-
Yılından itibaren                    %2

Öte
yandan, TRT enerji payı matrahları konusunda firmalar tarafından yürütülen
çalışmalar sonucu, 2008 yılında yapılan bir kanun değişikliği ile daha önce TRT
payı matrahına dahil olan bazı unsurlar matrah kapsamı dışına çıkarılmıştır.

3093
sayılı TRT Gelirleri kanununda 26.07.2008 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe
giren 5784 sayılı kanun ile yapılan değişiklik ile TRT enerji payı matrahına
dahil olan unsurlardan bazıları ( Perakende Satış Hizmet Bedeli, Dağıtım
Bedeli, İletim Bedeli, Belediye Tüketim Vergisi, Enerji Fonu)  TRT enerji payı matrahının dışına
çıkarılırmış olup, yapılan bu değişiklik sonucu, TRT enerji payı gelirlerinde
oransal bazda % 23 oranında bir gelir kaybı yaşanmasına neden olmuştur.

Bununla
birlikte EPDK tarafından alınan bir karar ile öteden beri TRT enerji payı matrahına
dahil olan kayıp kaçak bedelleri Ocak 2011 tarihinden itibaren TRT payı matrahı
dışına alınmıştır.

Bunun
yanında EPDK tarafından fiyat tarifelerinde yapılan düzenlemeler ile 2008
yılında 3093 sayılı kanunda yapılan değişiklik ile TRT payı matrahı dışına
alınmış olan “İletim” ve “Dağıtım” bedelleri ile ilgili eski tutarlarda artışa
gidilmiş olup, 2008 yılında yapılan değişiklik sonucu % 23 olan TRT payı kaybı
daha da artırılmıştır.

Öncelikle
belirtmek gerekir ise bu karar hukuki bir karar değildir. EPDK’ ya kendi
kanunları ile verilmiş olan yetki, 
tarifeleri belirleme ve onaylama yetkisi kapsamında bir yetki olup,
EPDK’nın 3093 sayılı TRT gelirleri kanunu ile belirlenmiş olan TRT Enerji payı
matrahı ile ilgili bir düzenleme yetkisi bulunmamaktadır.

Üstelik
yeni tarife ile yapılan bu düzenlemeler çapraz sübvansiyon olup Lisans
Yönetmeliğinin 41. maddesine göre EPDK’nın çapraz sübvansiyon yapması da yasak
bulunmaktadır.

Fiyat tarifeleri üzerinde çapraz sübvansiyon yapma yetkisi 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunun geçici 9. maddesi gereğince ancak Bakanlar Kurulu’nca yapılabilecek iken EPDK kendi mevzuatına aykırı olarak yetki aşımında bulunmuştur.

Hakkında admin

Check Also

DİKKAT BAĞIMSIZ DENETİM  RAPOR FORMATINA UYMAMAKTAN DOLAYI FİRMALARA CEZA GELİYOR/ABDULLAH ÇAVUŞ(25.09.2020)

DİKKAT BAĞIMSIZ DENETİM  RAPOR FORMATINA UYMAMAKTAN DOLAYI FİRMALARA CEZA GELİYOR Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×