Abdullah ÇAVUŞ – BİLGİ & DENEYİM PAYLAŞIM PORTALI “Bilgiye sahip olarak doğmuş birisi değilim. Öğrenmeye çalışıyorum ve Öğretmeyi seviyorum” Konfüçyüs
İlgili Yazılar
GIDA BANKACILIĞI DERNEKLERİ NASIL KURULUR?
(100 SORUDA DERNEKLER KANUNU SORU-88)
Abdullah ÇAVUŞ/E.Vergi Müfettişi-Bağımsız Denetçi
GIDA BANKACILIĞI, gıda, giysi, temizlik ve hijyen ürünlerini bağış olarak toplayıp, depolayıp, ihtiyaç sahiplerine ulaştırmayı amaçlayan bir sivil toplum modeli olarak tanımlanmaktadır.
Hemen belirtmek gerekirse BANKACILIK KANUNU ile hiç bir bağlantısı yoktur.
GIDA BANKACILIĞI, Kâr amacı gütmeyen dernek ve vakıfların oluşturduğu organizasyonlardır.
Bu modelde bireyler ve kurumlar, kullanılabilir durumdaki fazla ürünlerini “GIDA BANKASINA” bağışlar. İhtiyaç sahipleri ise bu ürünlere ücretsiz olarak erişebilir.
Gıda Bankacılığı kavramı ilk olarak 1967 yılında ABD’nin Phoenix kentinde yaşayan emekli işadamı John Van Hengel’in fakirlere yardım etmek isteğiyle başlamıştır.
Fakirlere yemek dağıtan yerel bir mutfakta gönüllü olarak çalışırken, son tüketim tarihi yaklaştığı veya ambalajı hasarlı olduğu için kullanabilir durumdayken atılan, imha edilen tonlarca ürün olduğunu fark eder.
Çalıştığı yere bağış olarak gelen yiyecekleri stoklamaya başlar ve dağıtılan yemek miktarından daha fazla yemek bağışlandığı için de bunları saklayabilecek bir depo kiralar.
Çevresindeki marketleri ve üreticileri ikna ederek, bu tür ürünleri deposuna vermelerini sağlar ve ilk gıda bankasını kurar. Bu model yıllar içerisinde tüm dünyada uygulanır hale gelmiştir.
Gıda bankacılığı, bağışlanan veya üretim fazlası sağlığa uygun her türlü gıdayı tedarik eder.
Toplanan ürünler; uygun şartlarda depolanır ve bu ürünleri doğrudan veya değişik yardım kuruluşları vasıtasıyla ihtiyaç sahiplerine ulaştırılır.
GIDA BANKASINA gönderilen gıdalar, üretim fazlası veya paketleme ve kodlama hatası sebebiyle piyasaya sürülme imkanı sağlanamamış, sağlık şartlarına uygun ürünlerden ve hayırseverlerin bağışlarından oluşur.
GIDA BANKACILIĞINDA ihtiyacı olanlara gıda, giyecek, temizlik ve yakacak yardımı yapabilmesine ilişkin hükümler bulunan ve hiçbir şekilde kar amacı gütmeyen dernek veya vakıf “Gıda Bankası” olarak faaliyet göstermektedir.
GIDA BANKASI, satıcı veya üreticilerden bedel ödemeden almış olduğu ürünleri aracı işlevini görerek ihtiyacı olanlara sağlıklı ve düzenli bir şekilde ulaştırılmasını sağlamaktadır.
GIDA BANKACILIĞI, bir toplumda veya ülkede yoksulluğu tamamen ortadan kaldırmasa da yoksullukla mücadelede önemli bir destek mekanizmasıdır. Bu model, kullanılabilir durumdaki ürünlerin israfını önlerken, ihtiyaç sahiplerinin temel ihtiyaçlarına ulaşmasına aracılık eder.
Bu sistem, yıllar içinde dünyanın dört bir yanında uygulanarak önemli bir sosyal dayanışma örneği haline gelmiştir.
Bununla birlikte; GIDA BANKACILIĞI bir toplumdaki ya da ülkedeki yoksulluğun çözümü̈ değil ancak büyük bir desteğidir.
I- MEVZUAT
1-5179 SAYILI KANUN
Ülkemizde Gıda Bankacılığı, 5179 sayılı Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun’un 3. maddesinde tanımlanmıştır.
Bu maddeye göre GIDA BANKASI ; bağışlanan veya üretim fazlası, sağlığa uygun her türlü gıdayı tedarik eden, uygun şartlarda depolayan ve bu ürünleri doğrudan veya değişik yardım kuruluşları vasıtasıyla fakirlere ve doğal afetlerden etkilenenlere ulaştıran ve kar amacı gütmeyen dernek ve vakıfların oluşturduğu organizasyonları ifade eder.
2- VERGİ KANUNLARI
Bu ana kanun dışında GIDA BANKACILIĞI ile ilgili olarak 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda birtakım düzenlemeler yapılmıştır.
Gıda Bankacılığı tabiri vergi mevzuatımıza 5035 sayılı Kanun ile girmiştir. Söz konusu Kanun’un 12. maddesi ile 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere, Gelir Vergisi Kanunu’nun “İndirilecek Giderler” başlıklı 40. maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki 10.bent eklenmiştir.
“ Fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda maddelerinin maliyet bedeli.”
Bu düzenleme ile, gelir vergisi mükelleflerine ticari kazançlarını tespit ederken bentte belirtilen bağış giderlerinin tümünün kazançtan indirilmesi imkanı getirilmiştir. Ayrıca, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 6. maddesinde “Safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hakkındaki hükümleri uygulanır.” denilmesi nedeniyle aynı imkandan kurumlar vergisi mükelleflerinin de yararlanması mümkün kılınmıştır.
Katma Değer Vergisi Kanununun 17. inci maddesine göre, gıda bankacılığı faaliyetinde bulanan dernek ve vakıflara bağışlanan gıda, temizlik, giyim ve yakacak maddelerinin tesliminde katma değer vergisi hesaplanmayacaktır.
Gıda bankacılığı kapsamında yapılan bağışlar 3065 sayılı Kanunun 17/2-b maddesine göre katma değer vergisinden müstesnadır.
Bu vergisel düzenlemeler ile GIDA BANKACILIĞI teşvik edilmek istenilmiştir.
Bu vergisel düzenlemeler bir sonraki yazımızın konusunu teşkil edecektir.
GIDA BANKACILIĞI Derneği Kuruluşu ve Dernek Tüzüğünde bulunacak hükümler bu yazımızın konusunu oluşturmakta olup detayları aşağıdaki gibidir.
3- DERNEKLER MEVZUATI
Dernekler Kanunu ve bu kanunun uygulama esaslarını düzenleyen Dernekler Yönetmeliğinde GIDA BANKACILIĞI DERNEKLERİNE YÖNELİK özel bir düzenleme bulunmamaktadır.
Keza Türk Medeni Kanun’un Dernekler ile ilgili düzenlemeler bulunan maddeleri arasında da GIDA BANKACILIĞI Derneklerine yönelik özel bir düzenleme yoktur.
GIDA BANKACILIĞI yapacak derneklerin kuruluş işlemlerinin diğer derneklerin kuruluş işlemlerinden bir farkı yoktur.
Bu derneklerde Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü web sayfasındaki örnek dernek tüzüğünde yer alan asgari hükümlere göre tüzük oluşturmak zorundadırlar.
Bununla birlikte GIDA BANKACILIUĞI ile iştigal edecek derneklerin tüzüklerinde amaç ve faliyetler bölümlerinde yapacakları GIDA BANAKACILIĞI faaliyetlerine ilişkin detaylı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.
Bunun dışında diğer dernekler gibi istenilen evrakları tamamlayıp gerçek ve tüzel en az kişi ile dernek tüzüğünü imzalayarak dernek kurulabilecektir.
II- GIDA BANKACILIĞI DERNEK TÜZÜĞÜ
5253 sayılı Dernekler Kanunun 2. Maddesinde DERNEK; “Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi toplulukları”
Şeklinde tanımlanmıştır.
Dernek kuruluşu için gerçek ve tüzel en az 7 kişinin bir araya gelmesi ve ilgili mevzuat uyarınca oluşturacakları dernek tüzüğünü birlikte imza ederek İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğüne başvurmaları gerekmektedir.
Genel Müdürlüğün web sayfasında Dernekler Kanunu ile Dernekler Yönetmeliğine uygun olarak hazırlanmış olan Şubeli ve Şubesiz Dernek Tüzükleri örnek olarak dernek kuracakların bilgilerine sunulmuş bulunmaktadır.
Gıda Bankacılığı alanında faaliyet göstermek üzere kurulan DERNEKLER in diğer dernek kuruluş süreçlerinden farkı yoktur.
Tek ve en önemli fark DERNEK TÜZÜĞÜNDE amaç ve faaliyet alanları kısmında konuya ilişkin özel düzenlemelerin eklenmesidir.
Bunun dışında Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü web sayfasında bulunan ÖRNEK DERNEK TÜZÜĞÜNDEKİ diğer hükümler aynı olmalıdır.
Ülkemizde GIDA BANKACILIĞI DERNEĞİ unvanı ile İSTANBUL ilinde kurulmuş olan derneğin tüzüğündeki amaç ve faaliyet alanları kısmını yeni kurulacak derneklere örnek teşkil etmesi amacıyla iş bu yazımıza aynen almış bulunuyoruz.
Gıda Bankacılığı Derneği Tüzüğü
MADDE 1: Derneğin Adı ve Merkezi
Derneğin Adı: “GIDA BANKACILIĞI DERNEĞİ” dir. Derneğin merkezi İstanbul’dur. Şubesi açılmayacaktır.
MADDE 2: Derneğin Amacı ve Bu Amacı Gerçekleştirmek İçin Dernekçe Sürdürülecek Çalışma Konuları ve Biçimleri
Dernek, ilgili kanun, kararname ve yönetmeliklerle tanımlanan GIDA BANKACILIĞI faaliyetleri kapsamında GIDA BANKACILIĞI YAPMAK; gıda bankalarının faaliyetlerinin koordinasyonu, planlanması, etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak ve bu konuda çalışmalar yapan kişi ve kuruluşlara destek vermek ve onlarla işbirliği yapmak amacıyla kurulmuştur.
Dernekçe Sürdürülecek Çalışma Konuları ve Biçimleri:
1-İlgili kanun, kararname ve yönetmeliklerle tarif edilen GIDA BANKACILIĞI faaliyetleri kapsamında gıda bankacılığı yapmak,
2-GIDA BANKALARI faaliyetlerinin koordinasyonu, planlanması, etkinleştirilmesi ve geliştirilmesi için çalışmalar, görüşmeler, değerlendirmeler ve araştırmalar yapmak,
3-Derneğe üye olan gıda bankalarının çalışma standartlarını ve prensiplerini belirlemek,
4-GIDA BANKACILIĞI ile ilgili yerel veya uluslararası kurs, seminer, konferans ve panel gibi eğitim çalışmaları düzenlemek,
5-Amacın gerçekleştirilmesi için gerekli olan her türlü bilgi, belge, doküman ve yayınları temin etmek, dokümantasyon merkezi oluşturmak, çalışmalarını duyurmak için amaçları doğrultusunda gazete, dergi, kitap gibi yayınlar ile üyelerine dağıtmak üzere çalışma ve bilgilendirme bültenleri çıkarmak,
6-Amacın gerçekleştirilmesi için sağlıklı bir çalışma ortamını sağlamak, her türlü teknik araç ve gereci, demirbaş ve kırtasiye malzemelerini temin etmek,
7-Gerekli izinler alınmak şartıyla, GIDA BANKALARINA maddi ve ayni yardım toplama faaliyetlerinde bulunmak ve yurt içinden ve yurt dışından bağış kabul etmek,
8-Tüzük amaçlarının gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyduğu gelirleri temin etmek amacıyla iktisadi, ticari ve sanayi işletmeler kurmak ve işletmek,
9-Üyeleri arasında beşeri münasebetlerin geliştirilmesi ve devam ettirilmesi için yemekli toplantılar, konser, tiyatro, sergi, spor ve gezi gibi etkinlikler düzenlemek veya üyelerinin bu tür etkinliklerden yararlanmalarını sağlamak,
10-Dernek faaliyetleri için ihtiyaç duyulan ürünlerin gerektiğinde satın alınması ve bağışların kabul edilmesinden başka, taşınır, taşınmaz mal satın almak, satmak, kiralamak, kiraya vermek ve taşınmazlar üzerinde ayni hak tesis etmek,
11- Tabii afetlerde, üye GIDA BANKALARININ afet bölgelerine yapılacak gıda, temizlik malzemesi, yakacak ve giysi desteği şeklindeki faaliyetlerini planlanmak ve koordinasyonu sağlamak,
12-Uluslararası faaliyette bulunmak, yurt dışındaki dernek veya kuruluşlara üye olmak ve bu kuruluşlarla proje bazında yurt içi ve yurt dışında ortak çalışmalar, organizasyonlar yapmak, veya yardımlaşmak, derneğin amacına yönelik yurt dışından gerçek ve tüzel kişilerden yapılacak yardımları yurt içinde veya yurt dışında dağıtmak,
13-Amacın gerçekleştirilmesi için gerek görülmesi halinde, 5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütmek,
14- Dernek amaç ve faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi esnasında Dernek üyelerinin yiyecek, giyecek gibi zaruri ihtiyaç maddelerini ve diğer mal ve hizmetlerle kısa vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sandık kurmak,
15-Gerekli görülen yerlerde dernek faaliyetlerini yürütmek amacıyla temsilcilik açmak,
16-Derneğin amacı ile ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan alanlarda, diğer derneklerle veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek için plâtformlar oluşturmak,
MADDE 3: Derneğin Faaliyet Alanı
Dernek; ilgili Kanun, Kanun hükmünde kararname ve Yönetmelikler çerçevesinde GIDA BANKACILIĞI yapar ve ülkemiz içinde ve dışında kurulmuş GIDA BANKALARININ faaliyetlerinin koordinasyonu, planlanması, etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlama alanında faaliyet gösterir.
III- GIDA BANKACILIĞI KAPSAMINDA HANGİ ÜRÜNLER BAĞIŞLANMAKTADIR?
Gıda bankacılığı kapsamında yapılacak ürün bağışları aşağıdaki gibidir.
1- Gıda,
2-Temizlik,
3-Giyecek
4- Yakacak maddesi
Yapılacak bağışlar şartlı olarak (bedelsiz olarak ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere) yapılmalıdır.
Gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddesi niteliğini taşımayan ürünler gıda bankacılığı kapsamında yapılacak bağış olarak değerlendirilmez.
Bağışı kabul edecek dernek veya vakfın tüzüğünde veya senedinde ihtiyacı bulunanlara gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddesi yardımı yapabilmesine ilişkin hükümlerin bulunması gerekir.
Bununla beraber, dernek veya vakfın başka alanlarda da faaliyet gösteriyor olmasının, kamuya yararlı dernek veya vergiden muaf vakıf olup olmamasının uygulama açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır.
