Anasayfa / BAĞIMSIZ DENETİM / KOOPERATİFLERDE BAĞIMSIZ DENETİM/ Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı (22.03.2022)

KOOPERATİFLERDE BAĞIMSIZ DENETİM/ Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı (22.03.2022)

KOOPERATİFLERDE  BAĞIMSIZ DENETİM
Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı (22.03.2022)
Ülkemiz ticari hayatında reform mahiyetinde çok önemli değişiklikler yapan 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu 2012 yılında yürürlüğe girmiştir.
Bu değişikliklerin başında sermaye şirketlerinin denetim kurullarının kapatılması ve bu şirketlerin denetimlerinin BAĞIMSIZ DENETÇİLER tarafından yapılacağına dair düzenlemeler gelmektedir.
6102 sayılı kanunun lafzı ve ruhu birlikte ele alındığında ülkemizdeki tüm sermaye şirketlerinin ZORUNLU BAĞIMSIZ DENETİME tabi olacağı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte kanun yürürlüğe girmeden önce TOBB başta olmak üzere iş dünyası sivil toplum kuruluşlarının lobicilik faaliyetleri sonucu tüm firmaların değil belirli kriterleri, eşik değerleri aşan firmaların zorunlu bağımsız denetime tabi olmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

Bu düzenlemeler aşağıdaki gibidir
6102 sayılı TTK’nın 397/4. Maddesinde 26/6/2012 tarih ve 6335 sayılı kanunun 18.ci maddesi ile düzenleme yapılmış olup madde metni aynen aşağıdaki gibi yeniden düzenlenmiştir.
(4) (Ek: 26/6/2012-6335/18 md.) 398 inci madde kapsamında denetime tabi olacak şirketler Cumhurbaşkanınca belirlenir.

Öte yandan;
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 397.ci maddesinin 5.fıkrasında ise aynı maddenin 4. Fıkrası gereği Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile belirlenecek olan” zorunlu denetime tabi sermaye şirketleri dışında kalan sermaye şirketleri ile 4572 sayılı Kanun kapsamındaki kooperatifler ve bunların bağımsız denetime tabi olmayan üst kuruluşlarının bağımsız denetimlerinin” ise çıkarılacak olan bir yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bununla birlikte 2012 yılında yürürlüğe giren TTK nın üzerinden 10 yıl gibi uzun bir süre geçmiş olmasına rağmen ne yazık ki henüz ilgili yönetmelik çıkarılamamıştır.

Son olarak 2021 yılında kooperatifler kanununda köklü değişiklikler yapan 21.10.2021 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 7339 sayılı kanun ile kooperatiflere DIŞ DENETİM getirilmiş ve 6102 sayılı TTK nın 397/5. Fıkrasındaki TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİ VE BUNLARIN ÜST BİRLİKLERİ ifadesi madde metninden çıkarılmıştır.
Bu değişiklikten sonra TARIM SATIŞ KOOPERTİFLERİNİN ve DİĞER KOOPERATİFLERİN BAĞIMSIZ DENETİMİ Olacak mı? Olmayacak mı? konusunda belirsizlik yaşanmıştır.

İş bu makalemizde konuya açıklık getiriyoruz.

1- TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİ VE BİRLİKLERİNDE BAĞIMSIZ DENETİM
6102 sayılı kanundaki düzenlemeler yapılmadan önce Sermaye Şirketlerinin Denetim Kurullarında hısım akraba veya çalışanlar yer alıyor diye eleştirilmekte ve bu kişilerin objektif denetim yapamayacağından dolayı yeni düzenleme gerekliliğine işaret edilmekteydi.
Eskiden hiç olmazsa hukuki sorumluluk icap edilmesi halinde suçlanacak bir denetim kurulu var iken 10 yıldır bu denetim kurulları kapatıldığı için olası bir hukuksuz durumda muhatap olunacak bir denetim kurulu ya da denetçi bulmak ise mümkün değildir.
İlgili bakanlık olan Gümrük ve Ticaret Bakanlığının ivedi olarak bu yönetmelik ile ilgili çalışmalarını tamamlayarak yayınlaması gerektiği düşünülmektedir.
Konumuza dönecek olursak ; Kooperatifler 6102 sayılı ticaret kanunun 397/4. Maddesi özeli ile maddenin geneli dikkate alındığında TTK yönünden zorunlu denetime tabi bulunmamaktadır.
Bununla birlikte 6102 sayılı TTK ile eş zamanlı olarak 2013 yılında da 4572 sayılı TARIM SATIŞ KOOPERATİF VE BİRLİKLERİ HAKKINDA KANUNDA;
TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİ BİRLİKLERİNİN zorunlu denetimine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
4572 sayılı kanunda sadece Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri Bağımsız Denetime tabi tutulmuş olup TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİ ne yönelik özel bir düzenleme yapılmamıştır.
Oysa TTK397/5 maddesinde çıkarılan hükümde hem birlikler hemde üyesi kooperatifler için bağımsız denetime yönelik ifadeler bulunmaktaydı. Her nekadar bu ifadeler olsa bile 10 yıldır beklenilen yönetmelik hala çıkmadığı için
TTK da sermaye şirketleri için yapılan düzenlemelere paralel olarak Tarım Satış Kooperatifleri ile Birliklerinin DENETİM KURULLARI kapatılmıştır.
Kapatılan denetim kurullarının görevlerini ise 6102 sayılı TTK ile oluşturulan BAĞIMSIZ DENETÇİLER yerine getirecektir şeklinde düzenlemeler yapılmıştır.
4572 sayılı TARIM SATIŞ KOOPERATİF VE BİRLİKLERİ HAKKINDA KANUNDA Bağımsız denetime dair bu düzenlemeler aynen aşağıdaki gibidir.
Bağımsız denetim ve alınması gereken tedbirler
Madde 5 – (Değişik: 28/3/2013-6455/22 md.) Bakanlıkça ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate alınarak belirlenen birlikler, 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre bağımsız denetime tabidir. (Ek cümle:21/10/2021-7339/21 md.) Bağımsız denetim kapsamı dışında kalan birlikler ile kooperatifler 1163 sayılı Kanunun 69 uncu maddesi hükümlerine göre denetlenir
Bu kanunun uygulayıcısı olarak yetkilendirilmiş bulunan GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI tarafından konuya ilişkin olarak hazırlanan BAĞIMSIZ DENETİME TABİ OLACAK TARIM SATIŞ KOOPERATİF BİRLİKLERİNİN BELİRLENMESİNE DAİR TEBLİĞ 14.06.2013 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu tebliğe göre kooperatiflerin BAĞIMSIZ DENETİME tabi olması için 4 önemli EŞİK DEĞER getirilmiştir. TEBLİĞİN ilgili maddesi aynen aşağıdaki gibidir.
Denetime tabi olma şartları MADDE 4 – (1) Aşağıdaki dört şarttan en az üçünü sağlayan birlikler, 6102 sayılı Kanun çerçevesinde bağımsız denetime tabidir:
a) Aktif toplamı : Elli milyon ve üstü Türk Lirası,
b) Yıllık net satış hasılatı : Yetmişbeş milyon ve üstü Türk Lirası,
c) Bağlı kooperatiflerin ortak sayısı : Üçbin ve üstü,
ç) Çalışan sayısı : İkiyüzelli ve üstü.
Anılan TEBLİĞDE daha sonra değişiklik yapılmış ve eşik değerler düşürülmüştür.17 Ocak 2015 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren değişiklik sonucu yeni eşik değerler aşağıdaki gibi oluşmuştur.
Denetime tabi olma şartları
MADDE 4 – (1) (Değişik:RG-17/1/2015-29239) Aşağıdaki dört şarttan en az üçünü sağlayan birlikler, 6102 sayılı Kanun çerçevesinde bağımsız denetime tabidir:
a) Aktif toplam: Kırk milyon ve üstü Türk Lirası,
b) Yıllık net satış hasılatı: Ellimilyon ve üstü Türk Lirası,
c) Bağlı kooperatiflerin ortak sayısı: Üçbin ve üstü,
ç) Çalışan sayısı: Yüzelli ve üstü.

2- DİĞER KOOPERATİFLERİN DURUMU
Tarım Satış Kooperatifleri dışında kalan diğer kooperatiflerde 6102 sayılı TTK uyarınca zorunlu bağımsız denetim bulunmamaktadır.
Bununla birlikte 1163 sayı kooperatifler kanununda 2021 yılında 21.10.2021 tarih ve 7339 sayılı kanun ile çok önemli değişiklikler yapılmıştır.
Bunlar başında KOOPERATFİLERDE DIŞ DENETİM ile ilgili düzenlemeler gelmektedir.
Dış denetim yetkisi 4 grupta bulunmaktadır.
1- Bağımsız Denetçiler
2-YMM ler
3- SMMM ler
4- Kooperatif Birlikleri
Kooperatif Birliklerinden DIŞ DENETİM YETKİSİ ALANLAR 1163 sayılı kanunun 69. Maddesinin (c) fıkrasında yapılan düzenlemeye göre ZORUNLU BAĞIMSIZ DENETİME TABİ KILINMITIR.

Madde metni aynen aşağıdaki gibidir.
III-Dış denetim:
MADDE 69 –Ticaret Bakanlığı tarafından çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate alınarak belirlenen kooperatif ve üst kuruluşları dış denetime tabidir. Dış denetim finansal tabloların denetimidir. Yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu içinde yer alan finansal bilgilerin, denetlenen finansal tablolar ile tutarlı olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı da dış denetimin kapsamı içindedir.Dış denetim genel kurulca alınan karar doğrultusunda;
a) Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yetkilendirilen bağımsız denetçiler,
b)1/6/1989tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa tabi meslek mensupları,
c) İlgili Bakanlıkça dış denetimle yetkilendirilen, bağlı olunan merkez birlikleri veya merkez birliği kurulamamışsa bağlı olunan birlikler, tarafından yapılabilir.
İlgili Bakanlıkça dış denetimle yetkilendirilen birlik ve merkez birlikleri13/1/2011tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre bağımsız denetime tabidir

SONUÇ;
1-Sonuç olarak kooperatifler 6102 sayılı TTK kapsamında denetime tabi değildir. 6102 sayılı kanunun 397/5. Maddesinde Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerine ilişkin hüküm 21.10.2021 tarih ve 7339 sayılı kanun ile metinden çıkarılmıştır.
2-Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri 4572 sayılı kanunun 5. Maddesi kapsamında belirli eşik değerleri geçmesi şartıyla ZORUNLU BAĞIMSIZ DENETİME tabiidir. Bu eşik değerler tebliğ ile düzenlenmiş olup yukarıda detayları verilmiştir.
3- Diğer kooperatifler ve birlikler bağımsız denetime tabi değildir. Bununla birlikte bunlar 1163 sayılı kanunun 69. Maddesinde 7339 sayılı kanun ile yapılan yeni düzenleme çerçevesinde DIŞ DENETİME TABİDİRLER.
4-Son olarak bahsi geçen DIŞ DENETİM YETKİSİ kooperatif birlikleri veya üst kuruluşlarına da verilebilecektir.
Bu dış denetim yetkisini almış olan birlik ve üst kuruluşlar 1163 sayılı kanun uyarınca ZORUNLU BAĞIMSIZ DENETİME tabidir.

Abdullah ÇAVUŞ
Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı

Kaynakça
1-6102 sayılı kanun
2-1163 sayılı kanun
3- 4572 sayılı kanun
4-Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tebliği

TÜRKOĞLU'NDA DOMATESÇİLER KOOPERATİF KURDU — TÜRKOĞLU HABER

Hakkında admin

Check Also

SİYASİ PARTİLERE YAPILAN BAĞIŞLARIN VERGİ KANUNUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU/Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı

SİYASİ PARTİLERE YAPILAN BAĞIŞLARIN VERGİ KANUNUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU Abdullah ÇAVUŞ/Bağımsız Denetçiler Derneği Başkanı Siyasi partilerin …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×