Anasayfa / ETİK / Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü/Dr. Aydın USTA

Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü/Dr. Aydın USTA

Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü
KAMU GÖREVLİSİNİN ETİK AMAÇ VE AHLAKİ
YÜKÜMLÜLÜĞÜNE YÖNELİK BİR DEĞERLENDİRME
Dr. Aydın USTA*1
ÖZET
Kamu örgütlerinin amaçları olduğu gibi, bu örgütlerde istihdam edilen kamu gö-
revlilerinin de çeşitli amaçları bulunmaktadır. Kamu örgütlerinin amaçları ile örgüt çalışanlarının
amaçları uzlaştığı ölçüde iş başarımı sağlanabilmektedir. Kamu görevlileri
özel amaçlarının yanında etik amaçlara da sahiptirler. Bu etik amaçlara ulaşabilmek için
de ahlaki yükümlülüklerini yerlerine getirirler. Söz konusu olan etik amaçlar evrensel;
ahlaki yükümlülükler ise bireyseldir ve değişebilir. Etik ve ahlakın bu kapsam farklılıklarının
yanında, aralarında kuramsal farklılıklar da bulunmaktadır. Etiğin kuramı teleolojik
yaklaşım; ahlakın kuramı ise deontolojik yaklaşımdır.
Küreselleşmenin egemen olduğu günümüzde kamu yönetiminin etkililik ve verimliliğinde,
etik, bir destek unsuru olarak kabul edilebilir. Çünkü geçmişte olduğu gibi gü-
nümüzde de pek çok bireysel, toplumsal ve küresel ahlaki sorunlar yaşanmaktadır. Bu
çerçevede, ahlaki sorunlarla ilgilenmek (etisyen olmak) başta yöneticiler olmak üzere
tüm kamu görevlilerinin görev alanlarına girmektedir.
Etik sadece insana özgü bir kavramdır; insanın özgürlüğünü çevreleyerek insanı
yönetir. Aynı zamanda kamu yararı çerçevesinde kurumsal eylem ve işlemleri yönlendirip,
toplumsal yararlılığı sağlar. Etik, toplumsal kalkınmayı amaçlayan, ahlaki davranış-
lara rehberlik eden bir düşünce sistemidir. Kamu örgütlerinde uygulamalı etiğin önemini
veya rolünü açıklamak için ahlak kuramlarından da yararlanılmaktadır. Bu bağlamda
etik kavramı ile ahlak kavramı arasında doğrusal bir ilişki bulunmaktadır.
Bu çalışma; kamu örgütlerinde yaşanan ahlaki sorunlara, dolayısıyla çeşitli anlaşmazlıklara,
etik disiplininin, çözüm sağlayacağı iddiasını taşımaktadır. Bu anlamda
başta kamu yöneticileri ve kurum çalışanları olmak üzere herkes, her alanda toplumun
geleceği için, etiğin düzen, ilke ve değerlerini bulundukları toplumda egemen kılmak
durumundadırlar.
Anahtar Kelimeler: Kamu Görevlisi, Etik, Ahlak, Teleoloji, Deontoloji
ABSTRACT
An Evaluation About his/her Ethical Objective and Moral Responsibility
of A Public Servant
As public organizations have their own objectives, public servants employed in
these organizations also have certain objectives. Successful work is achieved only if
the objectives of the public organizations match up with the ones of the workers of
* İnönü Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

the organization. Public servants have ethical objectives in addition to private goals.
They fulfil their moral responsibilities in order to reach these ethical objedctives. Those
ethical objectives are universal, whereas moral responsibilities are individual and changeable.
In addition to these scope differences between ethics and morality, they also
have theoretic differences between each other. The theory of the ethics is teleological
approach, while the theory of the moralty is deontological approach.
In our epoque, in which globalization dictates, ethics in the efficiency and productivity
of public administration can be considered as a supporting element, because
many individual, social and global moral problems are being experienced today, as it
was in the past. Within this framework, dealing with moral problems (to be an ethician)
falls into the area of all public servants, the executives in the first instance.
Ethics is a concept which is special only to human beings. It manages the humans
through encircling the freedom of humans. In the same time, it drives the institutional
activities and procedures and thus elicits social usefulness. Ethics is a thought system,
which aims social development and guides moral behaviours. Morality theories are also
used to explain the importance or role of the applied ethics in public organizations.
In this context, there is a linear relationship between the ethics concept and morality
concept.
This study claims that ethical discipline will provide a solution for moral problems,
thus for many conflicts experienced in the public organizations. Thus everybody, the
executives in the first instance, have to enable the order, prensiples and values of the
ethics to rule in the society in which they are present themselves.
Keywords: Public Servant, Ethics, Morality, Teleology, Deontology
GİRİŞ
Bir ülkede işlerin yolunda gitmesi, ekonomik ve sosyal kalkınmanın sağ-
lanması kamu görevlilerinin etik düşüncesine ve ahlaki davranışına bağlıdır.
Çünkü kamu görevlilerinin bozulması durumunda, görevlilerin yer aldığı toplumda
bozulmaktadır. Ayrıca halkın eğitimi ve sağlığı kamu görevlilerinin gereken
kamu hizmetlerini üretmesi ile sağlanabilmektedir. Toplumun sürekliliğini
sağlayan adalet ve güvenlik hizmetleri yine kamu görevlileri tarafından yürü-
tülmektedir. Kamu görevlilerinin etik düşünebilmesi veya ahlaki davranabilmesi
ise kişiliğin bir yansımasıdır. Bilindiği üzere kişilik, bireyin yeteneklerinin, karakterinin
ve mizacının bir bileşimidir. Bu nedenle her kamu görevlisine sağlam bir
karakter ve olumlu sağlıklı duygular kazandırmak, üst benliğini geliştirmek etik
açıdan yarar sağlayabilir. Kuşkusuz tüm bu çabalar görevlinin etik düşünebilme
ve ahlaki davranabilme yeteneğini geliştirecektir.
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 161
Genellikle kişilik, davranış eğilimlerinin dinamik bir bütünü olarak tanımlanmakta
ve bu davranışların birçoğu “iyi” veya “kötü” olarak değerlendirilebilmektedir.
İşte bu tür değerlendirmelere konu edilen davranışlar ahlaki davranışlardır.
Ahlaki duygu, insanın ne olduğu, nasıl yaşadığı ile ne olabileceği ve
nasıl yaşaması gerektiği konusundaki mantıksal değerlendirmelerine dayanmaktadır.
Bugün etik kuramının anlamını bilmek, ahlaki yükümlülüklerin dayanaklarını,
halk yığınlarının çeşitli sorunlarla ilişkisini; ekonomik, toplumsal ve politik
gelişmenin ulaşmak istediği amaçları bilmek demektir. Etik kuram, ahlaki
gelişime rehberlik etmektedir. Bir toplumdaki ahlaki bozulmaların, yönetim
kadrosunu da etkileyeceği düşünülürse; etiğin önemi burada çok daha iyi anlaşılmaktadır.
Yoksulluk, ayırımcılık, savaş, kamu örgütlerinin yapı ve işlevleri, bireylerin
ekonomik ve kültürel özgürlüğü ile bireysel haklar zamanımızın önemli ahlaki
sorunlarıdır. Bu sorunların çözümü konusunda eğitimcilerin, politika üreten
düşünürlerin, kısacası herkesin önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Hatta
toplumda bu tür olumsuz davranış örüntülerini sergileyenlerin kamu otoritelerince
engellenmesi ve yaptırıma bağlanmaları gerekmektedir. Bunların hepsi
de haklı ve haksız, iyi ya da kötünün ahlaki yargılarıyla ilgilidir ve insan yaşamının
olabileceği ve ne olması gerektiği konusundaki genel düşüncelere ya da
kavramlara dayanmaları gerekir (Selsam, 1995, s. 10). Bu tür düşünme de bir
etik çalışmadır.
1. KAMU GÖREVLİLERİ VE GÖREV EYLEMLERİ
Kamu görevlileri kavramı, “dar” ve “geniş” anlamda olmak üzere iki bi-
çimde ele alınmaktadır. İster dar anlamda kullanılsın; ister geniş anlamda
kullanılsın, bir kişinin kamu görevlisi sayılabilmesi için, bir kamu örgütünde
çalışması gerekir. Bu nedenle, kamu hizmeti gördükleri bir kamu örgütüne
bağlı olarak çalışmayan kişiler, kamu görevlisi sayılmamaktadır. Örneğin, bir
hekimin yaptığı iş, kamu hizmeti olduğu halde, bir kamu örgütüne bağlı olarak
çalışmıyorsa, hekim, “kamu görevlisi” olarak nitelendirilmemektedir. Dar
anlamda kamu görevlileri kavramı içine Any. md.12’de belirtildiği üzere, devletin,
kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idari
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği
asli ve sürekli görevleri yürüten personel girer. Bunlar, “memurlar” ve “diğer
kamu görevlileri”dir. İdare ile kamu hukuku ilişkisi bulunan ve hizmetin asli ve
sürekli elemanı sayılabilecek bir görevde çalışanlar, “diğer kamu görevlisi”dir.
Buna göre Cumhurbaşkanından işçisine kadar herkes, bu anlamda bir kamu
görevlisidir. Başka bir ifade ile devletin yasama, yargı ve yürütme organında
çalışan herkes kamu görevlisidir (Aygün, 2010, s.64).
162 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Kamu görevlileri kamusal faaliyetleri, başta anayasa olmak üzere kanun,
tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge ve benzeri mevzuata uygun olarak yapmakla
mükelleftir. Tüm bu mevzuatın dayandığı ana ilke ise, kamu yararının
egemen kılınmasıdır. Diğer bir deyişle, kamu yönetiminin işleyişini düzenleyen
yasal çerçevenin ruhunu, toplumun genel çıkarının, bireylerin çıkarlarından
üstün olduğu varsayımı oluşturmaktadır. Ne var ki uygulamada, kamu görevlilerinin
her durumda bu temel ilkeye göre hareket etmedikleri yönünde yaygın
bir kanaat gelişmiş bulunmaktadır. Öyle ki, bazı kamu görevlilerinin yolsuzluklara
bulaştıkları, rüşvet aldıkları, zimmete para geçirdikleri, hizmet sundukları
vatandaşlara zorbalık yaptıkları, kayırmacılık yaptıkları ve yalan söyleyip dedikodu
yaptıkları hemen hemen herkesin kabul ettiği sapma davranışlardır.
Bu durum, ahlak konusunda yapılan etik tartışmaların kamu yönetimindeki
önemini artırmıştır. Öyle ki bu alanda oldukça hacimli bir alan yazın da gelişmiş
bulunmaktadır (Özdemir, 2008, s.180).
Kamu görevlileri, kamu yönetiminin insan unsurunu oluşturmaktadır.
Kamu görevlileri, yaptıkları her türlü işi, belirli bir takım ilkelere dayanarak
yapmaktadırlar. Bu ilkelerden biri, kamu yararının özel çıkara üstün tutulması-
dır. Dolayısıyla kamu hizmeti yapan kamu görevlileri, kişisel çıkarları için değil,
kamu yararı için çalışmak durumundadırlar (Günday, 2002, s.523; Hunbury,
2004, s.187).
Kamu görevlilerinin eylemleri yine kendilerinin dayandığı “öncüller”le
(maddi dayanak) açıklanırken, öncelikle bilinçli, ussal davranışlar söz konusu
edilmektedir. Çünkü kişi davranışlarının birçoğu ne bilinçli ne de ussaldır. Birçok
durumda davranışta bulunan, neden o biçimde davrandığını açıklayamaz, ya
da açıklasa bile, yaptığı, gerçek bilinçsiz nedenlerin ussallaştırılmasına yönelmiş
bir çabadan öteye geçemez. Kamu örgütleri belirli amaçların gerçekleştirilmesi
için kurulmuş olduklarına göre, yönetim sorunları incelenirken, kamu gö-
revlilerinin görev eylemlerinin ussal yönleriyle ilgilenmek gerekir. Ancak kamu
örgütlerinin başarıları yanında başarısızlıklarının da açıklanması isteniyorsa usdışı
davranışları da anlamak gerekir (Simon vd, 1985, s.47).
İnsan “düşünen” ve “eylemde bulunan” bir varlık olarak fiziksel ve toplumsal
çevresine etki eden, hemcinsleriyle bağıntılar kuran bir varlıktır. Bu açı-
dan toplum içindeki davranışlarını keyfine göre yapamaz. İnsanlar mademki
topluluk halinde yaşamaktadır, toplumsal uyumu ve işbirliğini en iyi biçimde
sağlayacak davranış biçimleri üzerinde düşünmeleri gerekir. Dolayısıyla yeryü-
zünde tüm insanlara öğütlenebilecek eylem ilkelerinin veya belirlenmiş temel
kavramların olması doğaldır. İnsanların bir arada yaşayabilmesi için gerekli
olan ve etiğin incelediği davranış örüntüleri bu bakımdan önem taşımaktadır
(Uyanık, 2003, s.173).
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 163
Görev, bir kullanım değeri olan mal ve hizmet üreten her türlü etkinlik
(bedensel, zihinsel) olarak tanımlanabilir. Kısacası görevsel faaliyetler, insanın
yarar sağlamak amacıyla aklı, elleri, alet ve makine yardımıyla madde üzerinde
uyguladığı ve sonunda insanı etkileyerek onu değiştiren eylemlerin tümüdür
(Bozkurt, 2000, s.16). Ancak burada söz konusu olan eylemin bilinçli davranış-
lar olduğunu belirtmek gerekmektedir ve ancak, insan kendi varlık potansiyelini
eylemleri ile ortaya koyabilir.
Kamu görevlisinin kişisel değerleri kararlarını etkiler. Toplumun kuralları
ve kamu görevlilerinin ise insan olarak değerleri bulunmaktadır. Bu değerler
bireyin kişiliğinde saklıdır ve tüm davranışlarının belirleyicisidirler. Bu değerler,
etik düşünmeyi veya ahlaki davranmayı etkilediğine göre, toplumsallaşma açı-
sından önem taşımaktadırlar.
Kamu görevlileri hizmet üreticisi olarak çeşitli kesimlerle ilişki içerisindedirler.
Bu kesimler yöneticiler, çalışma arkadaşları ve vatandaşlar olabilir. Kamu
görevlileri, bu kişilere karşı davranış örüntüleri sergilerler. Ancak kamu görevlilerinin
sadece bilinçli davranışları (eylemler) etiğin inceleme alanına girmektedir.
Bilinçsiz (us-dışı) davranışları ahlaki davranış sayılamayacağından etiğin
inceleme alanına girmez.
2. KAMU GÖREVLİSİ VE ETİK AMACI
Etik sözcüğü köken olarak Yunanca “ethikos” kelimesi ile eşanlamlıdır. Ancak
günümüzde daha çok felsefi veya kuramsal anlamları ile kullanılmaktadır.
Etik, sıfat veya isim sözcüğü olarak kullanılabilir. Etik sıfat olarak kullanıldığında
ahlak ve ilkelerini nitelendirmektedir. İsim olarak kullanıldığında ahlak ve temelleri
üzerinde düşünen felsefenin bir bölümüdür. Hatta töre ve ahlakın bilimi
olarak kabul edilebilir. Etik, töre ve ahlaki sorunlar, “iyi” kavramı, mutlu yaşamın
koşulları, değerler ve ahlaki eylemlerin sonuçları üzerinde düşünen felsefi
bir disiplindir. Etik, bireysel ve toplumsal yaşamda “en yüksek iyiyi” kendisine
amaç edinmiştir.
Günümüzde geleneksel olarak etik kuramı, teleolojik kuram olarak ele
alınmaktadır. Teleolojik kuramlar, bireyin eylemlerinin sonuçları üzerinde odaklanır.
Yani bir eylemin iyiliğini veya kötülüğünü, doğruluğunu veya yanlışlığını
sonuçlarıyla saptar (Videomaker Magazine, 1997a). Etik olarak en iyi eylem,
en büyük iyinin üretilmesi olasılığına sahip olan eylemdir (Funeral Ethics Association,1998).
Teleoloji terimi temelde bir gayeye yönelik yönlendirmeyi ima
eder. Teleolojik teorilere göre, bir eylem istenen sonucu ortaya çıkarıyorsa, o
zaman ahlaki açıdan doğru ve iyidir (Videomaker Magazine, 1997b). Teleolojik
teoriler, egoizm teorileri, erdem ahlakı ve faydacılık teorileri olmak üzere üç
başlık altında incelenmektedir.
164 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Teleolojik etik, kabaca, amaç etiğidir. Teleoloji, Yunanca “tamamlama”
ve “bilgi” sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur. Bu yaklaşım, hayal edilen
amaçlara ulaşmayı veya arzu edilen sonuçları elde etmeyi, ödev, doğru davranış
ve ahlaki yükümlülük gibi kavramlara tercih eder. Başka bir deyişle teleolojik
yaklaşım ve neticecilik kullanılacak araçların ahlakiliği konusunda kafa yormaz.
Normatif faktörler düzeyinde neticecilikte bir davranışın ahlaki durumunu
belirlemeye doğrudan ilişkili olan tek faktör sonuçların iyiliğidir. Başka bir deyişle,
eylemlerin ahlakiliğini değerlendirmede odak noktası olarak “sonuçlar”
normatif temel olarak “iyi” esas alınır (Kagan, 1992, s.233). Amaç, fayda,
sonuç, ümit ve araçlar-amaçlar gibi kavramlar teleolojik yaklaşımın anahtar
kavramlarıdır (Brady, 2003, s.527).
Teleoloji, kimin iyiliğini esas almak gerekir sorusu sorulduğunda, genellikle
egoizm ve faydacılık olarak iki ana kümeye ayrılarak incelenir. Faydacılar,
bütün olarak toplum için en fazla iyiliği getirecek biçimde hareket edilmesini
öngörür. Faydacılık yaklaşımına göre “iyi” demek, en çok sayıda insana en fazla
iyiliği getirmek demektir. Herkesi hesaba katarak en fazla sayıda insana en çok
faydalı olanı yapmak, etiğin amacıdır. Fayda ilkesi, belli bir eylem veya kuralın
bütün olarak topluma getireceği fayda ve maliyetlerin en azından kabaca
ölçülmesini gerektirir. Amaç, mümkün olduğu kadar toplumun en fazla sayı-
da üyesi için kötülüğe karşı iyiliğin oranını maksimize etmektir (Pops, 2001,
s.195-196).
Etiğin amacı akılcı mutluluğu aramak, mutlu yaşama sanatını yaratmaktır.
Etik dünyayı yaşanabilir kılmak için hal ve hareketler üzerinde düşünmektedir.
Etik, mükemmel bir toplumun var olması için çaba içerisindedir. Etik bir iyi
eylem yargısına varmaya çalışırken, bireyi düşünmeye yönlendirir adeta bireyi
düşünme vasıtasıyla eğitir.
Bazı filozofların görüşüne göre, tıpkı tıbbın veya tıbbi ilkelerin sağlığa eriş-
meyi en iyi bir biçimde temin etmesi gibi, doğru ve yanlışla ilgili ilkeler de
etik amaçlara ulaşmayı en iyi biçimde mümkün kılan bilgiyi temsil eder. Buna
göre en temel görev belli amaçlara ulaşmak olup, doğru ve yanlışla ilgili ilkeler
bu yöndeki çabaları düzene sokar. Bu görüşe göre, ilkeleri meşrulaştıran
şey, onların hizmet ettikleri amaçların doğru amaçlar olmaları ve buyurdukları
eylemlerin söz konusu amaçlara erişmenin en iyi yollarına tekabül etmeleridir
(Cevizci, 2005, s.647).
Özellikle büyük bir değer çözülmesi yaşanan günümüzde etiğin “Ahlaki
yaşam nedir?” sorusuna yanıt araması önemlidir. Ahlaki bilinci geliştirmek ve
bundan ne kastedildiği konusunda insanları aydınlatmak etiğin bir görevidir.
Sonra ahlaki kavramları temellendirerek, anlamlarını güncelleştirmek ve ya-
şama geçirmek gerekmektedir. Böylece kişi ve grupların ahlaki yaşamlarını
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 165
tekrar bir temele bağlı olarak kurmaya yardım etmeyi hedefleyen etik, davranışlarımızın
ahlakiliğini sorgular ve değerlendirir. Kişinin otokontrolünü, böylelikle,
vicdanıyla yaşmasını sağlamaya katkıda bulunur. İnsanın okulda, evde,
toplumda, iş yerinde, büroda kendisi dışındaki herkesi mikrokozmoz (küçük
evren) olarak değerlendirmesine yol açarak, sevgi, saygı ve barış ortamının
sürekliliğine katkıda bulunur (Uyanık, 2003, s.173). Ayrıca “Eylemler ve onların
sonuçları iyi mi, kötü mü?”, “Bir kişinin eylemlerinden veya eylemlerinin sonuç-
larından sorumlu tutulması ne demektir?” gibi sorular etiksel soru olarak kabul
edilebilir (Açıkgöz, 1997, s.75).
Etiğin konusu, insanın eylemleri ve bu eylemlerle ilgili tüm etkenlerdir. Bu
etkenler; eylemin gerçekleştirildiği koşullar, eylemin yöneldiği amaç, eylemin
sonuçları, eylemin doğruluğu ve yanlışlığı, eylemin doğruluğunun temellendirilmesi
gibi konuları kapsar.
Kamu görevlilerinin hizmet sundukları vatandaşlara karşı sahip oldukları
hakları ve yükümlülükleri vurgulayan görev etiği, bir ölçüde bireysel etiğin
tamamlayan parçasıdır. İnsan, gereksinimlerini karşılamak için diğer insanların
yardımına ve onlar tarafından kabul edilmeye muhtaç bir sosyal varlık oldu-
ğundan, insanların birlikte yaşamalarından ve eylemlerinden sosyo-ekonomik
kurumlar ve devlet gibi belli biçimler ortaya çıkmış ve kurumsallaşmıştır. Toplumsal
düzen ilkeleri ise özgürlük, eşitlik, adalet, dürüstlük, tarafsızlık, hesap
verebilirlik ve insan onuru gibi temel etik ilkelerden türemiş olup toplumun
üyelerinin sadece biyolojik olarak yaşayabilmelerine değil; aynı zamanda hepsinin
mutlu olmasına ve refaha ulaşmasına katkıda bulunacak bir davranışı
öngörmektedir (Pieper, 1999, s.90).
Bencillik, kıskançlık, iktidar hırsı, nefret ve benzeri doğal eğilimlere ve mizaca
karşı görev etiği, toplumsallaşma sürecini sadece doğal bir gelişme olarak
değil; özünde koşulsuz, mutlak bir talebe yanıt verebilen ahlaki bir gelişme
olarak da gerçekleştirebilmek üzere başkalarını sevmeyi, merhameti, hoşgörü-
yü, saygı ve barışı gündeme getirir (Pieper, 1999, s.98). Kurumsal davranışın
etiksel değerlendirilmesinde memur ve yönetici eylem ve davranışlarının irdelenmesi
önem taşımaktadır. Bu irdeleme meslek etiği olarak da adlandırılabilir.
Meslek etiği, çalışma yaşamı içerisindeki davranışların, uygulamaların, kuralların
ve ölçütlerin; etik sorumluluk ve standartlar bakımından incelendiği ve
değerlendirildiği bir süreçtir. Bu süreç bir örgütün, çalışanlar, vatandaşlar ve di-
ğer kamu, kurum ve kuruluşlarıyla olan ilişkilerini içermektedir. Aynı zamanda
iş yaşamındaki toplumsal sorumluluk ilkelerini de kapsamaktadır. Bu noktada
meslek etiği, söz konusu tüm ilişkileri değerlendiren bir işleve sahiptir.
Mesleki davranışın değerlendirilmesinde etik, soyut kavramlara bağlı olarak,
bu soyut kavramlardan somut bilgiler ortaya koymaya çalışır. Bu nedenle
166 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
etik ilkeler denildiğinde belli bir alana ilişkin yazılı ve somut bilgiler içermesi
beklenir. Bu anlamda akademik bir disiplin olarak etik, soyut etik ilkeler ve kuramsal
görüşlerin, örgüt yaşamında ne ölçüde uygulanabileceğini kendisi konu
edinmiş ve etiğin bir türü uygulamalı bir disiplin ve çalışma alanı olarak ortaya
çıkmıştır (Donaltson, 1989:32).
Etik ilkeler, kamu yönetiminde kabul edilebilir davranışları tanımlayabilmek
amacıyla yapılan sistematik oluşumlardır. Etik ilkeler, kurumsal anlamda
var olan değerlerin çatıştığı ve çalışanların ikilem yaşadığı olaylarda, kamu
görevlilerine ve yöneticilere iyi davranış ve uygulamalarda bulunma, kötü davranışlardan
kaçınma yolunda rehberlik ederek, devlete olan güveni artırır ve
bu anlamda kamu örgütlerindeki yönetsel davranış ölçütlerini geliştirirler. Etik
ilkeler yazılı ya da yazılı olmayabilir, fakat uygulamaya ve halk tarafından öl-
çümlenmeye daha uygun ve somut olan yazılı etik ilkeler, herhangi bir kamu
örgütünce kamuya duyurulabilir (Kılavuz, 2003, s.151).
Etik, davranışlara felsefi bir bakış açısı ile anlam kazandırmaya çalışarak,
doğru-yanlış, ödev-yükümlülük, toplumsal sorumluluk kavramlarını sorgular.
Bundan dolayı ahlak ve etik kavramları birbirinin yerine kullanılamaz, çünkü
ahlak insanın değer ve tutumlarını içerirken, etik bu alanda yapılan akademik
çalışmaları içermektedir. Etik açısından durum çok farklılık arz eder, etikte,
“istenilir iyi” kavramı söz konusudur ve bu istenilir iyiler coğrafi farklılıklardan,
inanç, etnik ve cinsel farklılıklardan etkilenmez (İnal, 1996, s.43).
Genellikle iyi bir yaşam amacı için “etik” terimi ve bu amaca ulaşmak için
ise zorlama/kısıtlama etkisi olan normatif içerikli “ahlak” terimi kullanılmaktadır.
Amaç ile norm arasındaki ayırımda temel ayraç bunların teorilerinin farklı
olmasıdır. Etik Aristotelesçi yaklaşımın ileri sürdüğü teleolojik perspektifle karakterize
edilmekte; ahlak ise Kantçı yaklaşımın ileri sürdüğü deontolojik bir
bakış açısıyla tanımlanmaktadır. Bu iki yaklaşım arasındaki ilişki ise şöyle tanımlanabilir:
(1) Ahlak, etiği öncelemektedir. (2) Etik amacın ahlaki norm süzgecinden
geçme zorunluluğu vardır. (3) Ahlaki norm pratiği çıkmaza girdiğinde
etiğe başvurulması doğaldır. Ahlak, etik amacın meşru ve hatta vazgeçilmezi
olmakla birlikte sınırlı bir gerçekleşmesini oluşturur ve etik bu anlamda ahlakı
kuşatır. Bu anlamda ahlak ve etik kuramlar birbirlerini tamamlamaktadırlar
(Ricoeur, 2010, s.233).
Teleolojik yaklaşım ilkelerine göre, ilk olarak bir eylemin hem iyi hem de
kötü sonuçları hesap edilir. İkinci olarak, iyi sonuçların toplamının kötü sonuç-
ların toplamından daha ağır gelip gelmediği belirlenmelidir. Eğer iyi sonuçlar
daha fazlaysa o zaman bu eylemi yapmak ahlaken daha doğrudur. Eğer kötü
sonuçlar daha fazlaysa, o zaman bu eylem ahlaken doğru değildir (Yaran,
2010, s.41).
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 167
Etik amaca, adil kurumlar içerisinde, başkalarıyla birlikte ve başkaları için
“iyi yaşam” amacı denilebilir. Etik amacın ilk bileşeni Aristoteles’in “iyi yaşama”,
“iyi hayat” dediği şeydir. Etik, tüm özellikleriyle tümelciliğe yöneliktir. Ahlaki
yükümlülük ise öznel olarak “iyi yaşam” amacı ile ilişki içerisindedir.
Etik amaca ilk düşen iş, “mutlak iyi nedir?” sorusuna yanıt bulmaktır.
Sonra da bunu esas alarak kamu örgütlerinde, görevlilerin izlemeleri gereken
eylemleri ortaya koymaktır. Bu ilkelere göre görevini yürüten bir memur, iş
yaşamında ve özel yaşamında mutlu olacaktır. Çünkü görevini layıkıyla yerine
getiren bir çalışanın kendine özgüveni ve değerliliği artacaktır.
3. KAMU GÖREVLİSİNİN AHLAKİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Genel bir ifade ile ahlak, iyiliğe varılması için insanın uymaya kendini
mecbur hissettiği manevi ve ruhi görevler ve bunlara ilişkin kurallar biçiminde
tanımlanabilir. Ahlak kurallarından bazıları nispi niteliktedir, zamana ve yere
göre değişebilir. Bazı ahlak kurallarının bu değişebilen kapsamı yanında, ahlakın
kendisi ve özü değişmez niteliktedir. Bu da ahlakın “iyiliğe” yönelen konu ve
amacıdır (İmre, 1980, s.18). Erdemli olmak, başkasına yardım etmek, doğruluk
gibi davranışlar ahlakın kapsamına girer. Ahlak, iradeye bağlı, bireyi, iyiliğe
ve kötülüğe götüren içten gelen bir kuvvettir.
Ahlak, mantık gibi bir bilimdir. Bir taraftan, akla dayanan bazı ilkeleri temel
almakla (etik) bir bilim olmakta; diğer taraftan, yaşamı iyi bir biçimde sevk ve
idare etmek için uygulanması gereken kuralları uyguladığı için uygulamalı bir
sanat olmaktadır. Ahlakın konularını, iyilik ve görev duygusu, çeşitli erdemler,
özgürlük, özgecilik ve vatanseverlik olarak sıralamak mümkündür. SOKRATES’e
göre, ahlaklılığın bir bilgi işi, bir bilim işi olduğu söylenebilir. Kısacası bilim ile
ahlak arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır (Erdem, 1996, s.61).
Paul RİCOEUR’e göre etiğin amacı iyi davranış/eylem altında bir yaşamı
tamamlamaktır. Bunun yanında ahlak ise baskı altında genel olarak yasak,
görev ve normları içeren bir zorunluluktur. Böylelikle ahlak genellik ve zorunluluk
gibi iki temel boyutta gelişmektedir. Kamu görevlilerinin çoğunluğunun
davranış ölçütlerinin, iyi bir yaşam ile kamu hizmetlerinin üretimindeki etkinlik
ve verimlilik ile ilişkili olduğu çok eskiden beri bilinmektedir.
Deontolojik kuram Immanuel KANT’ın ahlak kuramı olarak bilinmektedir.
Teleolojik kuramların aksine deontolojik kuramlar, davranış ya da eylemlerin
sonuçlarını ele almamakta, etik açıdan davranış ya da eylemin kendisini değerlendirmektedir
(Gök, 2009, s.130). Deontolojik yaklaşım, etik ilkelerin hayata
geçirilmesini gözeten bir anlayışdır.
168 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Deontolojik yaklaşım bizatihi davranışın kendisini esas alır. En azından
bazı davranışlar sonucuna bakmaksızın ahlaken bir yükümlülüktür. Ödev, ilke,
irade, yükümlülük, yasa ve kural gibi kavramlar deontolojik yaklaşımın anahtar
kavramlarıdır (Brady, 2003, s.527). Deontoloji, Yunanca “bağlayıcı”, “gerekli”
anlamına gelen “deon” sözcüğünden türetilmiştir. Deontolojik yaklaşım,
ödev veya yükümlülük olarak ahlaki bir kuramdır. Bir eylemin ahlaki durumunu
belirlemek açısından sonuçların hiçbir önemi yoktur. Dolayısıyla bu yaklaşımda
amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığı değerlendirilmeye alınmaz (Chandler, 2001,
s.179).
Deontolojik kuramlar, “başkalarının sana karşı nasıl davranmasını istiyorsan,
sen de o şekilde davran” ilkesini temel alır. Doğru eylem, doğru araç ve
olanakları seçmek, doğru ilke ve kuralları izlemekle olasıdır (Funeral Ethics
Association,1998). Bir eylemin ahlaki değeri, eyleme geçen kişinin niyetiyle
belirlenmektedir. Doğru eylem, evrensel olarak herkesçe ahlaki bir ödev sayılır.
Topluma dönük bir eğilimden ziyade bireye dönük bir eğilim söz konusudur
(Parsa and Lankford, 1998). Deontolojik kuramlar, bir eylemi doğru kılan ve
yükümlülük olarak gören unsurların, onun sonuçlarının iyiliği ve kötülüğü yanında
başka etkenler olduğunu da ileri sürerler. Bu etkenler ise, eylemin dayandığı
bir takım ilke ya da kurallardır (Parsa and Lankford, 1998, s.25; Lee,
Nissenbaum and Dierkers, 1999).
KANT’a göre ödev, temelini ahlak yasasına saygıda bulmaktadır. Ödev,
yasaya saygıdan dolayı bir eylemi yapma zorunluluğudur (KANT, 1982, s. 15).
Kant bir davranışın yöneldiği amacın, o davranışın ahlakiliğini belirleyemeyeceğini,
amacı ve sonucu ne olursa olsun, sırf ödev ilkesinden dolayı yapılan
hareketlerin ahlaki değeri olabileceğini kabul eder (Kılıç, 1996, s.14). KANT
ahlak öğretisinde iyi istenç, kategorik emir ve özgürlük olmak üzere üç kavramı
ele alıp incelemiştir.
Ahlak denildiğinde ilk akla gelen insan davranışlarıdır. İnsandan başka
canlıların hareketleri ahlaki davranış sayılmaz. Hayvanların ahlakı yoktur; çünkü
onların zekâları “iyi” ve “kötü” hareket kavramlarının doğmasına, üstelik
bu davranışların mükâfat ve ceza ile karşılanabilmesi için bir sosyal düzenin
kurulmasına yetecek kadar gelişmemiştir (Güngör, 2000, s.11).
Kamu görevlisinin etkililiği sağlamaya yönelik rolü ile ahlaki rolü arasında
tam bir uygunluk vardır. Her ikisi de kurallara ve kuralları yorumlama yetkisine
sahip amirlere itaat etmeyi gerektirir. Dolayısıyla kamu görevlileri açısından bireysel
ahlaki tercih, kurallara uymak veyahut onları ihlal etmektir. Bu mantığa
göre kurallara uyan ve amirlerine itaat eden bürokratlar ahlaklı davranmış olur,
kurallara uymayan ve itaat etmeyenlerse ahlakdışı davranmış olurlar (Demirci,
2007, s.207). Ahlaki yükümlülük, hukuksal konulardan daha çok, çalışma
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 169
yaşamındaki ilişkiler, sorumluluklar, doğru olan ve olmayan kararlar, doğru ve
yanlış davranışlar ile ilişkilidir.
Çalışma yaşamındaki tüm ilişkiler belirli kurallara göre yürütülmektedir.
Bu kurallardan bir kısmını yasal düzenlemeler oluşturmaktadır. Ancak iş dünyasında
yasal düzenlemelerin bulunmadığı ya da yetersiz olduğu alanlarda da
çalışma yaşamının belli kuralları doğrultusunda işler yürümektedir. Çalışanların
ve örgütlerin davranış ve eylemlerini düzenleyen ve yönlendiren bu güç, ahlaki
normlardır. Ahlak, çalışma yaşamında ilişkileri düzenleme, güven oluşturma,
bütünleştirme, saygı ve dürüstlüğü geliştirme ve denetim konularında önemli
bir işleve sahiptir. Dolayısıyla günümüzde örgütlerin varlıklarını sürdürebilmeleri
ve gelişmelerini sürekli kılabilmeleri için, iş değerlerine dayalı davranış, eylem
ve yönetim biçimlerini benimsemeleri gerekmektedir (Gök, 2009, s.127).
Kurumlarda ahlaki uygulamalar, hem kurum içi hem de kurum dışı tarafları
ilgilendirir ve etkiler. Kurumlar, çalışanlarıyla birlikte vatandaşlara hizmet
sunmakla yükümlüdürler. Kurumlar bir taraftan kendi çıkarlarını korumaya ve
çalışanlarına sağlayacakları faydaları artırmaya çalışırken diğer taraftan ürün
ve hizmet yoluyla vatandaşlara en büyük faydayı sağlama çabası içindedirler
(Turgut, 2007, s.226) .
Ahlak, gerekliliklerin alanı olduğu kadar özgürlüklerin de alanıdır. Ahlaki
benimseme her yerde özgür seçişle belirgin olmalıdır. Ahlak alanının tüm sorunları
eylemle ya da davranışla ilgilidir. Ahlakı ilgilendiren her eylem ya da
davranış bireysel düzeyde bir seçimle belirgindir. Ahlaki bir tutum alabilmek
için seçebilmek gerekir. Gerçek ahlaki tutumun temelinde hiçbir dış erkin belirleyiciliği
söz konusu olmadan seçebilme yeteneği vardır yani özgür seçiş vardır.
Buna göre ahlaklılık bir yükümlenme biçimidir ve her durumda sorumlulukla
belirgindir (Timuçin, 2008, s.156).
Ahlaki yargılar iyi ya da kötü olarak nitelenen eylemlere dayandırılır; iyinin
yapılması, kötünün yapılmaması biçiminde ortaya konulan davranışları gerektirir.
Bu nedenle ahlaki yargılar kurumlarda görevlilerin neyi yapıp neyi yapmayacağını
belirten kuralları içerir (Tunalı, 2009, s.121). Ahlak bu görev hissinden
hareket eder. Bunlar insanın kendi nefsine, kendi vicdanına karşı olan görevleridir:
Yalan söylememek, vazifesini yapmak, başkasına iftira etmemek, kötülük
düşünmemek ve yapmamak gibi.
Ahlakın alanı “iyi”yi temel alan bir değerler alanıdır. En genel anlamında
değer insan için önemli, gerekli ve kaçınılmaz bir şeydir. Değer insanın dünyayla
ilişkisinde ortaya çıkar, insanın amaçlarını belirlerken onun başarısı olarak
kendini gösterir. İnsanı insan yapan değerdir. Değerlerin dışında yaşayan insan
bozulmuş insandır. Değer düşüncesi bireyi evrensel düzeyde yükümler ve sonunda
ödev duygusuna bağlar. Ödevler toplumsal düzeyde gerçekleştirilmesi
gereken edimleri belirler (Timuçin, 2008, s.170).
170 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Seçilmiş, atanmış ve kariyerden gelen kamu görevlileri, üç uygulama kalıbı
içinde tanımlanabilir (Steinberg ve Austern, 1995, s.78): Ahlaka dayanmayan
davranış, değerlere karşı yansız davranış ve ahlakı temel alan davranış.
Ahlaka dayanmayan davranış: Ahlaksal ya da ruhsal bağlantılardan
etkilenmemiştir. Bu kişi ilkesizdir ve fırsat ile yeterli özendirici verildiğinde kişisel
kazanç için her açığı değerlendirecektir. Ahlaka dayanmayan davranış
öznesi kamu görevlisi örnek olarak şu davranışları sergileyebilir:
• Başkalarının zayıflığından, zayıf ahlaklılığından, yanlışlarından yararlanır,
onları kullanır, böylece kendi parasal ya da başka tür kazançlarını artırır.
• Ahlaklı davranış içinde bulunanlara ya da ahlak dışı ve yasa dışı sorunları
ortaya çıkaranlara yaşamı güçleştirir.
• Yasaya karşı hileli uygulamalara girişerek yanlış ve haksız yapılanları maskeler
ya da sırf iktidar uğruna güç kullanır.
• Kişisel kazancını ya da gücünü artırmakta bir araç olarak devlet yönetimindeki
konumunu ve görevlerini kullanır.
• Toplumsal sorunlara, (bu sorunlar savurganlık, verimsizlik, adaletsizlik
yaratsa ya da bunları çözmek için yasama organının kararı gerekse bile)
kendi kişisel yararı açısından bakar.
• Kamusal gereksinimleri ve kamu görevlilerinin yasa dışı ahlak dışı uygulama
baskılarını konu dışı görür, bilgi sahibi olmadığını söyler ya da latife
kabilinden karşılar.
• Sistemi en üst düzeyde kişisel, ailesel ya da iş ortağının çıkarları açısından
düzenlemekte hiçbir yanlış görmez.
Kamu yönetiminde en sık karşılaşılan ahlak dışı davranışlar arasında haksız
mal edinme, irtikâp, ihtilas, zimmete para geçirme, kaçakçılık, resmi ihaleye
fesat karıştırma, görevin gerektirdiklerini yapmaktan kaçınma, yetkiyi kötüye
kullanma, gücün istismar edilmesi, kayırmacılık ve ayrımcılık yapmak, ihmal,
yaranma, hakaret, kötü alışkanlıklar, dedikodu ve aracılar yoluyla iş yürütme
gibi eylem ve uygulamalar bulunmaktadır (Aydın, 2002, s.60-68; Bozkurt ve
Ergun, 1998, s.117; Eryılmaz, 2002, s.241; Jhonson, 2004, s.3). Ancak, kamu
yönetiminde ahlak dışı davranışlardan bahsedildiğinde pek çok insanın aklı-
na “yolsuzluk” ve yolsuzluğun yaygın bir türü olan “rüşvet” gelmektedir. Bu
nedenden dolayı yolsuzluk ve rüşvetin alan yazında daha ayrıntılı bir biçimde
tartışıldığı görülmektedir. Yolsuzluğun biri genel diğeri hukuksal-sosyolojik olarak
iki tanımından söz etmek mümkündür. Bunlardan ilkine göre yolsuzluk,
yolunda yapılmayan, kurala aykırı, uygunsuz ve usulsüz iş anlamına gelmektedir.
Hukuksal ya da sosyolojik anlamda ise yolsuzluk, kamusal yetki, görev ve
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 171
kaynakların toplumsal düzenin temelini oluşturan hukuksal ve sosyal norm ve
standartlara aykırı olarak özel çıkarlar için kullanılmasıdır (Bozkurt ve Ergun,
1998, s. 264; Eryılmaz, 2002, s. 241).
Ahlaka uygun olmayan davranışlarda etik ilkeler yetersiz kalmakta, aynı
zamanda ahlaki davranışlara aktif olarak karşı konulmaktadır. Bu süreçte toplumun
dürüst davranış konusundaki istemlerine yetersiz bir ilgi söz konusudur.
Yine bu süreçte bir işin, kamu görevinin başarılması konusunda ahlaki kurallar
engel olarak görülmektedir. Burada “işi ucuz ve kestirme yoldan yapmak” söz
konusudur. Bu süreçte ortaya konulan, başkalarının düşüncelerinin ya çok az
önemli olduğu ya da hemen hemen hiç önem taşımadığıdır (Bartol and Martin,
1994, s.117-118).
Değerlere karşı yansız davranış: Bu kişi kültürdeki olumlu ya da
olumsuz değişmelere uyum sağlamak için yansız olarak görev yapar ya da
davranış değişikliği gösterir. Yanlış bir şey yapıldığını açıkça görse bile otoriteye
karşı koymaz. Ahlaksal bir sorunun varlığında kişisel rahatsızlık düzeylerinde
bile, diğerleri ile birlikte gider veya emirlere uyar. Değerlere karşı yansız
davranış öznesi kamu görevlisi örnek olarak şu davranışları sergileyebilir
(Steinberg ve Austern, 1995, s.78):
• Hiçbir yasa dışı ya da ahlak dışı eyleme girmez, başkalarını da bunlara
katmaz ama gerekli olduğu zamanda da gammazlık etmez.
• Hemen hemen hiç riski olmayan büyük bir kazanç olasılığı bulunmadıkça
kişisel olarak ya da başkalarıyla birlikte hiçbir haksız eylemde bulunmaz.
• Tam olarak bekleneni yapar fazlasını da yapmaz ve “hiçbir sorun istemiyorum”
tutumundan kaynaklanan hiçbir dalgalanma yaratmadığından da
emin olmak ister.
• Öncelikle kişisel ya da örgütsel var olmayla ilgili olduğundan birlikte çalı-
şanların ahlaksal sorunlarıyla karşılaştığında riski olmayan bir zihinsel durum
takınır ya da güçlük çıkaran gammazcıyı ya da “burada işleri yapma
biçimini anlamayanı” kurban etmeye isteklidir.
• İstenen bilginin en azını verir ve örgütü olumsuz gösterecek bilgiyi çoğu
kez bilgi alma özgürlüğü kurallarını uygun olmayan biçimde kullanarak
gizler.
• Devletin hizmetlerinin son alıcıları olan bireylerden ya da hizmetlerin niteliğinden
ya da etkililiğinden çok, verileri ya da şeyleri (girdi-çıktı, maliyetyarar
oranları, işgören başına iş yükü, park cezası makbuzları) odak alır.
• Geç gelen erken giden iş arkadaşlarını, alkol ya da uyuşturucu etkisiyle
uyku gereği duyanları, uzun süreli öğle yemeği arası ya da çay arası kul-
172 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
lananları gizleyerek “bağlılık” gösterisinde bulunur. İşi “emekliliğine dek
zamanını verdiği şey” olarak görür.
Ahlaka önem vermeyen ve ilgisiz kalan çalışan eğilimi, ne ahlaka aykırı ne
de ahlaka uygun bir tutumdur. Bu tür eğilimde olanlar, etik düşüncelere gereği
kadar önem vermemekte veya ilgisiz kalmaktadırlar.
Ahlakı temel alan davranış: Bu devlet görevlisi, özgür bir toplumda
yönetimin ahlaklı uygulamalarının altında temel ilkeler bulunduğuna inanır. Ahlakçı,
toplumsal gönencin geliştirilmesinde ve özgürlükçü bir toplumda değerleri
temel alan bir yönetimin özünde bulunan bir amaç olarak kamu yararının
gözetilmesi gerektiğine inanır. Ahlakı temel alan davranış öznesi kamu gö-
revlisi örnek olarak şu davranışları sergileyebilir (Steinberg ve Austern, 1995,
s.78):
• Ne başkalarını ahlak ve yasa dışı uygulamalara sevk eder ne de başkalarının
ahlak ve yasa dışı eylemlerine göz yumar.
• İşini; olanakların elverdiğince en iyi biçimde yapmaya çabalar, başkalarını
da böyle yapmaya yöneltir ve gösterilen yeterliği temel alan bir yükselmeyi
destekler.
• İşlerini iyi yapanları savunur, gammazcıları destekler ve korur, geçerli iş-
gören eleştirilerini özendirerek “kötü haber” getirenlere karşılık vermeksizin
gelişmeleri destekler.
• Açık ve dürüst iletişimi sürdürür, bilgiyi yalnız yasal ya da ahlaksal gereklilikler
olduğunda gizler.
• Açık yüreklilikle “sadakatsizlik” arasındaki ayırımı anlar.
• Ahlak dışı ya da yasa dışı bir şeyi yapması istendiği zaman bir üstüne
hayır demeyi bilir.
• Kurumun işinin normal yürütümünde bir rol modeli olarak hizmet görür,
halkın hizmet gereklerine duyarlılıkla insan gibi ve olumlu biçimde yanıt
verir ve tepkide bulunur.
• Denetimindeki insan, para ve malzeme kaynaklarını, yaşam, sağlık de-
ğerleri ve bireysel değerlerle özgür bir toplumun gereksinimlerini en çoğa
çıkarmayı güvenceye alacak biçimde kullanır.
Toplumsal yaşamın bir etkinliği olarak ortaya çıkan bu eylemler iradeye
dayalı olup, bunları içgüdüsel davranışlardan ayırmak için onlara ahlaki eylemler
adı verilir. Bunlar, isteyerek ve bilinçli olarak yapılan davranışlardır. İradeye
dayandıkları için özgür davranışlardır. İrade seçimini ve kararını ahlak yasasına
göre yapar ve verir ama bu yasa iradeye dışarıdan dikte ettirilemez (Tunalı,
2009, s.112).
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 173
Ahlaki eylemlerle, ahlaki olmayan eylemler özce birbirinden farklı hareketlerdir.
Ahlaki eylemleri, ahlaki olmayan eylemlerden ayıran ölçüt vicdandır.
Vicdan bireyin yapısında yer alan bir duygu ve bilinçtir. Vicdanın bireye yönelik
yaptırımı ise, vicdan azabıdır. Vicdan İlahi İrade tarafından bireye verilmiş iyiyi
kötüden ayırma; yanlış hareketleri doğru hareketlerden ayırma yeteneğidir.
Vicdan, akıldan da duygulardan da yararlanan bir yetidir ve doğuştan sahip
olunmakla birlikte, her yeti gibi, ihmal edilerek köreltilmeye veya eğitilerek
geliştirilmeye açıktır. Akılla, duyguyla ve sezgiyle bağlantılı olsa da ahlakın akıl
yetisinin vicdan olduğu unutulmamalı, kamu örgütlerinde vicdan eğitimi ile
ilgili konulara ağırlık verilmelidir (Yaran, 2010, s.32).
Yöneticiler değerlendirmelerini yaparken ya da başkaları hakkında karar
verirken de ahlaki olarak, onlara saygı duymalı, onların eşit olduklarını ve onların
her birinin değerli olduğunu unutmamalıdır. Aksi takdirde çalışma alanlarındaki
uygulamaların ahlaki olduğundan söz edilemez. Ahlaki yaklaşımlardan
biri olan hakkaniyet açısından ayrımcılık ele alındığında çalışanların eşit haklara
sahip olduğunu kabullenmek gerekir. Burada kurumu yöneten kişi ister
işe alımlarda olsun, ister terfilerde ya da iş başarımı değerlendirilmelerinde
olsun tüm çalışanlara ve işe başvuran adaylara eşit haklar ve fırsatlar verme
durumundadır (Velasquez, 2002). Kamuda her meslek az ya da çok belirgin
olan kendi meslek ahlakını ya da ait olduğu zümrenin ahlakını üretir (Pieper,
1999, s. 39).
Yöneticilerin uyması gereken ahlak kurallarından bazıları şunlardır: Adil
olmak, akıllı olmak, yerinde kararlar vermek, başarıyı paylaşmak ve mert ve
cesur olmak, alçak gönüllü bağışlayıcı ve koruyucu olmak, bilgili ahlaklı ve
namuslu olmak, sabırlı eğitici ve öğretici olmak, anlaşılır dille konuşmak, çalı-
şanlarını tanımak, kanaatlerini delillere dayandırmak, özel dostluk ilişkilerinden
kaçınmak, işbölümünü doğru yapmak ve verimliliği artırmak, çalışanların yenilik
yapmalarına yardımcı olmak, çalışanlara iyi davranmak, zor durumlarında
yardım etmek ve şikâyetleri sabırla dinlemek. Bu davranışlara dayalı olarak,
çalışmadaki ahlaki ilkeler, dürüstlük, doğruluk, sözünü tutma, sadakat, adil
olma, başkalarına yardım, başkalarına saygı gösterme, sorumlu vatandaşlık ve
hesap verebilirlik olarak sıralanabilir. Ödevi yerine getirmiş olma bilinci, vicdani
rahatlık olarak hissedilir; ödevin yapılmaması ise vicdan azabına yol açar.
Kamu görevlileri için de şu önerilerin yararlı olduğu düşünülmektedir. Bu
ilkeler aşağıdaki gibi açıklanabilir (Mc Namara, 1998, s.6-7; Thompson, Fulmer
and Stricland, 1992, s.589-590; Bartol and Martin,1994, s.119-120).
174 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
• Kanunlara itaat edin.
• Doğruyu söyleyin.
• Vatandaşlara saygı gösterin.
• Kendinize “Herkese iyilik et” kaidesini koyun.
• Her şeyden önce devlet malına zarar vermeyin.
• Uygulamada katılımı benimseyin.
• Daima sorumluluk sahibi olduğunuz zaman harekete geçin.
• Kurallardan ziyade ölçütler koyun.
• Çalışan olarak kendinizi izole etmeyin.
• Her zaman ahlaki açıdan örnek olun.
• İş ilişkilerinde dürüst davranın.
• Vatandaşlar arasında ayırımcılık yapmayın.
• Örgüt içindeki ve dışındaki insanlara karşı adil/adaletli olun.
• Örgüt hakkında iyi duygular yaratacak biçimde hareket edin.
• Vatandaşlara verdiğiniz sözü tutun.
• Empati yapın.
• Örgütün ve çalışanların mahremiyetini koruyun.
• Vatandaşlara karşı sorumluluklarınızı yerine getirin.
Kamu görevlileri, çalışma alanlarına geldiklerinde irade oluşumundaki
rollerini dışarıda bırakırlar. Görevliler halkın temsilcilerinden kendilerine kadar
olan hiyerarşik yapıda her düzeyden gelen meşru emirleri yerine getirirler.
Görevliler, bireysel değerleri yokmuşçasına amirlerine sorgusuz itaat etmek
zorundadırlar (Öztürk, 2005, s.328).
Çalışma yaşamındaki her kesimi önemli ölçüde etkileyen ve özellikle karar
süreçlerinde rol oynayan ahlak ölçütleri, ahlak normları ve etik ilkelerinden
oluşmaktadır. Ahlaki normlar, zorunlu veya izin verilen ya da yasaklı olarak
nitelendirilen davranış biçimlerini içeren düzenlemelerdir. Bu normlar, grup
üyeleri ya da toplumun kendilerine göre yaptıkları yargılama sonucunda ortaya
çıkan ve uyulması gereken ölçütleri oluşturur (Örneğin; hırsızlığın, yalan
söylemenin yasak olması). Etik ilkeler ise, özel ya da genel davranışların
değerlendirilmesi için kullanılan genel ölçütlerdir. Bu ilkeler hakkaniyet, insan
hakları ve faydacılık ilkeleri ile ilgili ölçütleri içermektedir. Genel olarak çalışma
ahlakının evrensel birtakım ilke ve normlarla ilişkili olduğunu söylemek mümkündür
(Gök, 2009, s.131):
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 175
Emre itaat etme ahlakının mantığına göre, resmi görevliler, ahlaki davranışı
temin etmek için kurallar koyarlar ki bu kurallar, başka kuralların takip
edilmesi için tasarlanmıştır. Bazı kamu görevlilerinin ahlak dışı davranmasının
nedeni, kurallara göre hareket etmemesidir. Bu sebeple kamu yönetiminde
kuralları çiğneyenlere karşı daha katı yaptırımlar getirilmeli ve bu suretle kuralları
çiğneme eğilimi elimine edilmelidir. Dolayısıyla bu ahlaki anlayışta temel
paradigma sorunu, çıkar çatışmasıdır. Çıkar çatışması kabaca kamu görevlisinin
görev yaparken kendisinin, akrabalarının veya arkadaşlarının çıkarlarıyla
kamu yararının çatıştığı durumlar olarak tanımlanabilir (Yüksel, 2005, s.109).
Tarafsızlıkta ise, kendi çıkarını düşünmeme, devlete sadakat, kamuya hizmet
ve demokratik sorumluluk gibi değerler, kamu yönetimi ruhunun değerleri olarak
görülebilir.
Kurumlardaki ahlaki sorunların kaynakları olarak, kişisel kazanç elde etme
ve bencillik, örgütün amaçlarına karşı kişisel değerler ve karşı kültürel çelişkiler
sıralanabilir. Örgütlerde işe alınan insanların bazen kişisel değerleri arzu edilen
oranda değildir. Onlar kendi istek ve arzularını diğerlerinin arzu ve isteklerinden
üstün tutarlar ki bu durum, diğer çalışanların, örgütün ya da toplumun
zararına bir durumun ortaya çıkmasına neden olur. Zimmete para geçiren, faturaları
şişiren, rüşvet alan ve diğer ahlak dışı davranışları gösteren kişiler her
zaman olabilir. Bunların yanında terfi hırsı bencilliğe neden olabilir (Frederick,
Post ve Davis, 1992, s.59).
Ahlak “Ne yapmalıyım?” sorusunu cevaplar. Cevap, bütün yükümlülüklerin
tümüdür, bir başka deyişle meşru olarak kabul eden zorunluluklardır. “Diğerleri
ne yapmalıdır?” değil, “Ne yapmalıyım?” Ahlakı, törecilikten ayıran şey budur.
Ahlak, yalnızca birinci şahısta meşrudur. Ahlak, yalnızca bireyin kendini ilgilendirir:
Ödevler sadece kendisi için değerlidir. Diğerleri için ise hak ve bağışlama
geçerlidir (Compte-Sponvill, 2006, s.21).
Ahlak, özgürlüğün zorunlu sonucu olduğu için, her nerede özgürlük varsa,
orada kaçınılmaz olarak iyi ile kötü arasında seçim yapmak ve buna göre
eylemde bulunmak olan ahlak da vardır. Başka bir deyişle öğrendiğimiz iyilik
veya kötülük ile ilgili değerlerin kişilik olarak yaşanmasına ahlak denir. Ahlakın
yaşanmasının bir üst düzeyi ise yaşanan bu ahlak hakkında “düşünmek” ve gerektiğinde
tartışmak, sorgulamak, vb. yollarla ahlak üzerinde zihinsel etkinlikte
bulunmaktır (etik) (Yaran, 2010, s.9).
176 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
4. ETİK AMAÇ VE AHLAKİ YÜKÜMLÜLÜK ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Genellikle kabul edildiğine göre ahlak disiplini iki büyük kısma ayrılmaktadır:
Kuramsal ahlak (etik) ve uygulamalı ahlak. Kuramsal ahlaka, ahlak felsefesi
de denilmektedir. Ancak bu çalışmada bir karışıklığa yol açmamak amacıyla,
kuramsal ahlak karşılığı olarak daha çok “etik” sözcüğü kullanılmaktadır. Genel
olarak etikte incelenen konular, insan eylemlerinin amacı, ahlaki yükümlülüğün
niteliği, vicdan, ödev kavramı ve bunları inceleyen çeşitli felsefi sistemlerdir.
Uygulamalı ahlak ise bir kişinin kendine veya başkalarına karşı yükümlülükleri
ve ilişkilerinden oluşmaktadır. Etik amacın gerçekleştirilmesi için kullanılacak
araçların belirtilmesi ve açıklanması ahlak çerçevesinde yapılmaktadır (Pazarlı,
1980, s.35).
Etik, ahlaki eylemlerin ve ahlak kurallarının dayandıkları temelleri ve yö-
neldikleri değerleri araştıran bir disiplindir. Ahlak ise, bireyin diğer toplumsal
düzen kurallarından etkilenmeden kendini denetlemesi ve egemenlik altına almasıdır.
Bireyin kendisini egemenlik altına almasında kuşkusuz, üst benliğin ve
aklın etkisi büyüktür. Hatta sağlıklı olumlu duyguların da bu ahlaklılık sürecine
katıldığı söylenebilir.
Ahlak ve etik kavramları bazen birbirinin yerine de kullanılmaktadır. Ancak
bilimsel açıdan bakıldığında, insanların çoğunluğunun takdir ettiği iyi huyların
ve erdemli davranışların pratik hayatta tezahürü için ahlak, yaşanan bu ahlak
ile ilgili teorik ve felsefi tartışmalar için ise, etik kavramının kullanılması daha
doğrudur (Yaran, 2010, s.7).
Etik, doğru ya da yanlış davranışların kuramı olurken, ahlak ise onun
uygulamasıdır. Ahlaki ilkelerden ziyade etik ilkelerden söz etmek, etik değil de
ahlaki davranışlardan söz etmek daha doğru olacaktır. Diğer bir ifade ile etik,
bireylerin belli bir durumda ifade etmek istediği değerlerle ilgili iken, ahlak ise,
bu değerlerin yaşam pratiğine geçirilmesi olarak ifade edilebilir (Billington,
1997, s.100).
Bir özürlüye, bir yoksula yardım etmek, bir başkasına iyilik yapmak demektir.
Yoksullara yardım, kimsesizleri korumak, yararlı derneklerde görev
almak, toplumda zayıf olanları korumak, kamu görevlisi ise görevini doğru
yapmak, hep ahlakın konusuna girer. Ancak, aslında bu iyilik nedir? Neden bazı
işler iyilik, bazıları kötülük unsurları taşır? İşte burada iyiliğin niteliği sorunu
ortaya çıkar ki bu da etiğin konusudur.
İnsanın sağlığını koruması, ailesine bakması, ulusunu ve yurdunu sevmesi
ve memurun işini iyi yapması birer yükümlülüktür. Bu yükümlülüklerin her
biri ahlakın konusudur. Fakat yükümlülük denilen şeyin niteliği nedir? İnsan
neden dolayı görevini yapmaya zorunludur? Bu zorlamayı yapan kuvvet nedir?
İşte burada ele alınan sorunlar ise etiğin konusudur (Pazarlı, 1980, s.36).
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 177
Görülüyor ki insanın günlük yaşamda gerçekleştirdiği tüm eylem ve işlemler
bir yandan etiğin bir yandan da ahlakın konusu olmaktadır. Daha doğrusu
ahlaka ilişkin bütün kurallar ve emirler, sonunda etiğin daha genel ve daha
geniş kuralları ve ilkeleri içine girmektedir. Ahlak birçok alanlarda yükümlülükleri
bildirir, etik sadece yükümlülüğün kaynağını ve niteliğini araştırır. Ahlak, iyi
işleri gösterir. Etik ise iyiliğin ne olduğunu, araştırır. Biri uygulamaları, öteki de
uygulamaların temellerini ve kaynaklarını araştırır (Pazarlı, 1980, s.36).
• “Büromda görev olarak bugün ne yapmalıyım?”
• “Bugün arkadaşlarıma yardım amaçlı neler yapabilirim?”
• “Bugün vatandaşların işini kolaylaştırmak için ne yapabilirim?”
• “Düzenli ve titiz çalışmak memurun görevlerinden midir?”
• “Başı dertte olanlara yardım etmek zorunlu mudur?”
Bu ve benzeri soruların tümü düşünen insanı şu soruya taşır: Neden insan
esas olarak ahlaki davranmalı, ahlak dışı davranışlara girmemelidir? Böyle
soruşturmanın gidişi içinde, başka bir soru kaçınılmaz olarak doğar: Neden
ben şunu değil de bunu yapmalıyım? Görevimi tam yapmam için ahlaksal bir
zorunluluk var mı? Eğer öyleyse bu nereden geliyor? Niçin yalan söylememeli,
çalmamalı ya da görevden kaçmamalıyım? Başka deyişle, etik ölçütler kabullenildiğinde
ikinci bir soru doğmaktadır: Neden doğru denileni yapmalıyım da
yanlış olanı yapmamalıyım? Bu durumda, birey ya ilke olarak ahlak yasasını
reddedebilir ya da buna uyulmada gereken davranışı sergiler (Selsam, 1995,
s.9). Ahlaki soru tümceleri “ne” soru sözcüğünü; etik soru tümceleri “neden”,
“niçin” soru sözcüklerini kullanırlar.
Ahlaki eylem bilimi olarak etiğin çözüm önerileri geliştirmek durumunda
olduğu üç temel sorun alanı bulunmaktadır: Mutluluk, özgürlük, iyi ve kötü.
Etik bu kavramların ağırlıklı olarak ahlaksal niteliğiyle ilgilenir. Ahlakdışı düzlemde
herhangi bir şey araç olarak işe yarıyorsa bu “iyi”dir. Etik oldum olası
“iyi” üzerine düşünmüştür. Böylelikle, en yüce değer kavramıyla etiğin üç
konusu birbirine bağlanır: Mutluluk, özgürlük, iyilik. En yüce iyi, bütünüyle
üstesinden gelinmiş, başarılmış bir yaşama pratiğinin gerçekleştirilmesi için
sürdürülen faaliyet ve çabalar çerçevesinde özgürlüğün gerçekleşme olanağı
bulduğu anlamlar alanının ufkudur (Pieper, 1999, s.149).
Felsefeci Andre Compte SPONVİLLE, (2006, s.6) etik ve ahlak arasındaki
ayırımı şöyle belirtmektedir: Ahlak bir ödevi yerine getirmek, etik ise iyi bir
görevi düşünmektir. Ahlak insanın ödev amaçlı tüm eylemlerini kapsamaktadır;
etik ise aşk duygusu ile düşündüklerini içermektedir. Ahlak, toplumda işlevsel
değerleri olan davranış kurallarını göstermektedir.
178 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Modern dönemin iki büyük ahlakı kuramı vardır. Bunlardan biri deontolojik
kuram, diğeri de teleolojik kuramdır. Deontolojik kuramın en iyi bilinen ekolü,
Alman filozofu KANT’ın ödev ahlakı, teleoloji kuramın en iyi bilinen ekolü de,
İngiliz filozoflar BENTHAM ve MİLL’İN faydacılığıdır.
Kamu örgütlerinin mal ve hizmet üretiminde, çalışanlar tarafından kamu
yararını dikkate almak, görevin icrasında halis bir iyi niyet taşımak, mesleğin
gerektirdiği bilgi, beceri ve tutumlara sahip olmak etiğin kuramı teleolojik yaklaşımın
gereğidir. Toplumsal sorumlulukları yerine getirmek, başkalarına saygı
göstermek ve görevinin gereğince kaliteli mal ve hizmet üretmek ise ahlakın
kuramı deontolojik yaklaşım gereğidir.
Deontolojik kuram, işle bağlantılı olan her kamu çalışanının üzerine düşün
ödevi ve görevi, her şeyden önce iyi niyetle ve içimizde bulabileceğimiz, aklı-
mızla kavrayabileceğimiz evrensel ahlak yasasına saygı ve bağlılıktan dolayı,
en iyi biçimde yapmasını gerektirir. Bu kuramdaki anahtar kavramlardan biri,
yükümlülük ise, bir diğeri de sorumluluktur. Herkes iş ile bağlantılı yükümlülük
ve sorumluluklarını harfiyen yerine getirmelidir.
SONUÇ
En yüksek iyiyi hedefleyen etik, bir amaçlar topluluğu olarak kabul edildiğine
göre, onun hemen yanında ahlak ise, uygulamalar topluluğudur. İster
etik amaç, ister ahlaki yükümlülük sadece insana ilişkindir ve toplumsal düzen
açısından her ikisi de önem taşımaktadır. Burada şu sorunun yanıtı önemlidir:
Bir kamu görevlisinin etiksel düşünmesi ve ahlaki olarak davranması kendisine
nasıl kazandırılabilir? Kuşkusuz böyle bir soruya yanıt verebilmek için, bireyi ve
bireyin içinde yer aldığı toplumun dinamiklerini tanımak gerekmektedir. Özellikle
kamu görevlisinin kişiliği (yetenekleri, mizacı ve karakteri) etiksel düşün
ve ahlaki ödevin belirleyicisidir. Bu nedenle tüm çalışanların kişiliklerinin geliş-
tirilmesinde yönetimce çaba sarf edilmesi gerekmektedir.
Etik disiplini, sosyoloji ve psikoloji ile doğrudan ilişkilidir. Psikoloji ve sosyoloji
zihinsel süreçleri irdelerken; etik bu süreçleri anlamlandırır. Etik disiplini
psikoloji ve sosyolojiden gereğince yararlanmak durumundadır. Özellikle iyi
duyguların kazandırılmasında psikolojiden; toplumsal dinamiklerin birey üzerindeki
etkilerini anlamada ise sosyolojiden yararlanılmaktadır.
Etik düşüncenin ve ahlaki ödevlerin kamu görevlisine kazandırılmasında
öncelikle eğitimin önemi büyüktür. Bu nedenle üniversitelerde etik disiplini,
okutulan derslerin arasına alınmalıdır. Çünkü insan yaratılışı itibariyle gelişme
yeteneğine sahiptir ve bu yeteneği geliştirecek araçlar da içinde yaşadığı toplumun
eğitim kurumlarında bulunmaktadır.
Etik amacın ve ahlaki yükümlülüğün görevlilere kazandırılmasında etkili
bir yönetsel denetim sisteminin de önemi büyüktür. Etkili bir yönetsel denetim
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 179
sistemi sadece yapılacak göreve ilişkin beklentiyle değil, bu beklentilere, kamu
görevlisinin iş başarımının nasıl uyum sağladığı ile de ilgilidir. Etkili yönetsel
denetim sistemi, denetlenecek etkinliklere ilişkin ayrıntılı bilgiyi yansıtmalıdır.
Sistem aynı zamanda kendileri için iş başarımı beklentileri oluşturulan kişilerin
katılımını da sağlamalıdır.
Etkili yönetsel bir denetim türü olarak, kamu görevlilerine servet beyanında
bulunmaları, servetlerindeki artışın kaynağını göstermeleri, kaynağını
gösteremeyenlerin mal varlıklarına el konulması biçiminde düzenlemeler getirilmelidir.
Bir servet bildiriminde, en azından kamu görevlisinin bütün gelirlerinin
kaynağını bildirmesi istenmelidir. Kamu görevlilerine her türlü hediye alma
yasağı da getirilmelidir.
Bir toplumun kalkınması her şeyden evvel bilimsel, felsefi çalışmalara,
sağlam bir ideale ve kültürel değerlere bağlıdır. Etik disiplini ise felsefi çalış-
malar arasında yer almaktadır. Ahlaki açıdan değerleri temel alan bir yönetim
sisteminin eylemleri, kamunun çıkarına olan bir davranışla sonuçlanacak ve
kamunun isteklerini karşılayacaktır. Değer temelli bir ahlak, yanlış bir davranış-
la sonuçlansa bile, bu uygulamada yolsuzluk olmayacaktır. Bu da bir tür etik
amaç ve ahlaki yükümlülüktür.
KAYNAKÇA
Açıkgöz, H. Mustafa (1997). Eylem Felsefesi, Birey Yayıncılık, İstanbul.
Aydın, İnayet Pehlivan (2002). Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik, Pegem A Yayıncılık.
Ankara’dan aktaran Murat Özdemir, Kamu Yönetiminde Etik, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt4,
Sayı 7, 2008, ss.179-195.
Aygün, Zehra (2010). Kamu Yönetimi, Kum Saati Yayınları, İstanbul.
Bartol, Kathryn, David C. Martin (1994). Management, Mc Graw Hill Inc, New York’dan
aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Billington, Ray (1997). Felsefeyi Yaşamak (Çev.Abdullah Yılmaz), Ayrıntı Yayınları,
İstanbul’dan aktaran Raci Kılavuz, Kamu Yönetiminde Etik, Seçkin, Ankara 2003, s.100.
Bozkurt; Veysel (2000). Püritanizmden Hedonizme Yeni Çalışma Etiği, Alesta, Bursa.
Bozkurt, Ö ve Ergun, T. (1998). Kamu Yönetimi Sözlüğü, TODAİE Yayınları, Ankara’dan
aktaran Murat Özdemir, Kamu Yönetiminde Etik, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt4, Sayı 7, 2008,
ss.179-195.
Brady, F. Neil (2003). “Publics Administration and The Ethics of Particularity”, Public
Administration Review, Vol.63, No 5, s.525-534’den aktaran Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi
Etiğinin Normatif Temelleri”, Kamu Yönetimi Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.
Cevizci, Ahmet (2005). Felsefe Sözlüğü, Paradigma Yayınları, İstanbul.
Comte-Sponvılle, Andre (2006). Felsefeyi Takdimimdir, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul.
Chandler, Ralph Clark (2001). “Deontological Dimensions of Administrative Ethics Revisited”,
(Ed.by Terry L. Cooper), in Handbook of Administrative Ethics, Second Edition, Marcel
Dekker Inc., s.105-129, New York’dan aktaran Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi Etiğinin Normatif
Temelleri”, Kamu Yönetimi Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.
180 • Türk İdare Dergisi • Sayı: 468 • Eylül 2010
Demirci, Mustafa (2007). “Kamu Yönetimi Etiğinin Normatif Temelleri” Bilal Eryılmaz, Musa
Eken, Mustafa Lütfi Şen (Ed.) Kamu Yönetimi Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, s. 200-220.
Donaltson, John (1989). Key Issues in Business Ethics, Academic Pres, Great Britain’den
aktaran Raci Kılavuz, Kamu Yönetiminde Etik, Seçkin, Ankara 2003, s.30.
Erdem, Hüsameddin (1996). Ahlak,Sebat Ofset Matbaacılık, Konya.
Eryılmaz, Bilal (2002). Kamu Yönetimi, Erkam Matbaası, İstanbul’dan Murat Özdemir,
Kamu Yönetiminde Etik, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt4, Sayı 7, 2008, ss.179-195.
Frederick, W. C. – Post, J. E. – Davis, K. (1992). Business and Society: Corporate
Strategy, Public Policy, Ethics, seventh Edition, McGraw-Hill, New York’dan aktaran Sabri Güngör,
“Kamu Kurumlarında Çalışma Etiği”, Kamu Etiği Sempozyum Bildirileri I, TODAİE Yayını, Ankara,
s.35-56.
Funeral Ethics Association, (1998). “Consequentalism”, http:// www. fea. org/ethics/sense1.htm’den
aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Gök, Sibel (2009). “İş Etiği”, Pınar Tınaz (Ed.) Çalışma Yaşamından Örnek Olaylar, Beta,
İstanbul.
Güngör, Erol (2000). Ahlak Psikolojisi ve Sosyal Ahlak, Ötüken, İstanbul.
Günday, M. (2002). İdare Hukuku, İmaj Yayınları, Ankara’dan aktaran Özdemir, Murat
(2008) “Kamu Yönetiminde Etik”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 7, 2008, s. 179-195.
http://iibf.karaelmas. edu.tr/ sbd/makaleler/1303-9245/200804007177193. Pdf. (23.05.2010)
Hunbury, G. L. (2004). A Pracedemic’s Perspective of Ethics and Honor: Imparatives for
Public Services in the 21st Century”, Public Organization Review, 4 ss. 187-204. Özdemir, Murat
(2008) “Kamu Yönetiminde Etik”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 7, 2008, s. 179-195.
http://iibf.karaelmas. edu.tr/ sbd/makaleler/1303-9245/ 200804 0071 771 93.Pdf.(23.05.2010)
İmre, Zahit (1980). Medeni Hukuka Giriş, Fakülteler Matbaası, İstanbul.
İnal, Kemal, (1996). “Sosyalist Etik”, Gelecek, c. 1/3, Kasım-Aralık, S.43’den Aktaran Raci
Kılavuz, Kamu Yönetiminde Etik, Seçkin, Ankara 2003, s.26.
Kagan, Shelly (1992). “The Structure of Normative Ethics”, Philosophical Perspectives,
Vol 6, s.223-242’den aktaran Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi Etiğinin Normatif Temelleri”, Kamu
Yönetimi Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.
Kant, Immanuel (1982). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi,(Ionna Kuçuradi: çev),
Hacettepe Üniversitesi Yayını, Ankara’dan aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel
Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Kılıç, Recep (1996). Ahlakın Dini Temeli, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara’dan aktaran:
Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Kılavuz, Raci (2003). Kamu Yönetiminde Etik, Seçkin, Ankara.
Lee, Keneth, H. Nissenbaum and J. Dierkers (1999). “A Dissucsional of Deontolojical
and Consequentalist Framworks”, http://www.princeton. edu/kenlee/pub/cs29/week5.htm’den
aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Kamu Görevlisinin Etik Amaç ve Ahlaki Yükümlüğü ……….. • 181
Mc Namara, Carter (1998). “Complete Guide to Ethics Management: An Ethics Toolkit
of Managers”, http://www.mapnp.org/lirary/ ethics/ ethxgde.htm’den aktaran: Şevki Özgener, İş
Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Özdemir, Murat (2008). “Kamu Yönetiminde Etik”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı
7, 2008, s. 179-195. http://iibf.karaelmas. edu.tr/ sbd/makaleler/1303-9245/200804007177193.
Pdf.(23.05.2010)
Öztürk, Namık K. (2005). “İtaatkar Kamu Görevlilerinin Etik Sorunları”, Siyasette ve
Kamu Yönetiminde Etik Sempozyumu, Sakarya Üniversitesi İİBF, s.327-345, Sakarya’dan aktaran
Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi Etiğinin Normatif Temelleri”, Kamu Yönetimi Yazıları, Nobel
Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.
Parsa, Faramarz, William M. Lankford (1998). “Business Students’views of Ethics: A
situational Analysis”, University of West Georgia, http:// www.westga.edu/busn/b-quest/1998/ethics.htm’den
aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Pazarlı, Osman (1980). İslam’da Ahlak, Remzi Kitapevi, İstanbul.
Pieper, Annemarie (1999). Etiğe Giriş, (Çev.Veysel Atayman, Gönül Sezer), Ayrıntı Yayınları,
İstanbul.
Pops, Gerald M. (2001). “A Teleogical Approach to Administrative Ethics”, Ed. by Terry L.
Cooper, in Handbook of Administrative Ethics, Second Edition, Marcel Dekker Inc, s.671-693, New
York’dan aktaran Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi Etiğinin Normatif Temelleri”, Kamu Yönetimi
Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.
Ricoeur, Paul (2010). Başkası Olarak Kendisi (Çev.Hakkı Ünler), Doğubatı.
Selsam, Howard (1995). Etik Yeni Değerler ve Özgürlük (Çev.Yüksel Demirekler), Yaba
Yayınları, Ankara.
Simon, Herbert A.- Smithburg, Donald W.- Thompson, Victor A. (1985). Kamu
Yönetimi, (Çev. Cemal Mıhçıoğlu), Ankara Üniversitesi Siyasal bilgiler Fakültesi Yayınları:547, Ankara.
Steınberg, Sheldon S. David T. Austern (1995). Hükümet Ahlak Ve Yöneticiler, (Çev.
Turgay Ergun) TODAİE Yayını, Ankara.
Timuçin, Afşar (2008). Felsefeye Giriş, Bulut Yayın Dağıtım Tic. ve San. Ltd. Şti, İstanbul.
Thompson, Artur A., William E. Fulmer and A. J. Strickland (1992). Strategic Management,
Irwin Homewood’dan aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Da-
ğıtım, Ankara,2004.
Tunalı, İsmail (2009). Felsefeye Giriş, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul.
Turgut, Tülay (2007). “Kurumlarda Ahlaka Aykırı Davranışlar ve Saldırganlık” Suna Tevrüz
(Ed.) İş Hayatında Etik, Beta, İstanbul.
Uyanık, Mevlüt (2003). Felsefi Düşünceye Çağrı, Elis Yayınları, Ankara.
Velasquez, M. G. (2002). Busuness Ethics: Concepts and Cases. 5th Ed.Pearson. Ed.
Inc.’den aktaran Birsel, Melek (2007) “İnsan Kaynakları Uygulamalarında Etik Yaklaşımlar”, Suna
Tevrüz (Ed.) İş Hayatında Etik, Beta, İstanbul,s.151-178.
Videomaker Magazine, (1997). http://www.videomaker. com/bigrace/ kirkweb/AFC/
AFC17. htm’den aktaran: Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,2004.
Yaran, Cafer Sadık (2010). Ahlak ve Etik, Rağbet Yayınları, İstanbul.
Yüksel, Cüneyt (2005). Devlette Etikten Etik Devleti: Kamu Yönetiminde Etik Kavramsal
Çerçeve ve Uluslar arası uygulamalar, I. Cilt, TÜSİAD Devlette Etik Altyapı Dizisi, http://www.tusiad.org/turkish/rapor/etik_1_cilt.pdf_(22.12.2005)’den
aktaran Mustafa Demirci, “Kamu yönetimi
Etiğinin Normatif Temelleri”, Kamu Yönetimi Yazıları, Nobel Yayın Dağıtım, 2007, ss.200-220.

Hakkında Abdullah Çavuş

Check Also

GENELGE: Başbakan ve Bakanların Uğurlanma ve Karşılanmaları, Seyahatler ve Hediye Uygulaması

Başbakan ve Bakanların Uğurlanma ve Karşılanmaları, Seyahatler ve Hediye Uygulaması hakkında Başbakanlık genelgesi (2005 16)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×